|
Zuid-Tirol - La dolce
vita met een Oostenrijks tintje
Weinig Nederlanders
weten dat het Italiaanse Zuid-Tirol (Südtirol/Alto Adige) overwegend Duitstalig
is. De aan Oostenrijk grenzende provincie verenigt het Italiaanse dolce vita
met een Oostenrijkse ordentlichkeit.
Tweetalige
straatnaambordjes sieren de goed onderhouden huizen. Een druk gebarende,
Italiaans sprekende kioskuitbaatster verkoopt voornamelijk Duitstalige kranten.
En de nette, schone straten doen weinig Italiaans aan. Zuid-Tirol is een
provincie apart. Een mix van Italiaanse en Oostenrijkse elementen. La dolce
vita, maar wel ordentlich en goed georganiseerd.
Tirol
Tot 1918 maakte
Zuid-Tirol deel uit van de Oostenrijkse provincie Tirol. Na de Eerste
Wereldoorlog werd het door de geallieerden aan Italië geschonken als dank voor
de geboden militaire steun. De italianiseringspolitiek van het fascistische
regime moest er een echte Italiaanse provincie van maken. Er werden arbeiders
uit andere delen van Italië naar het gebied gestuurd en de Duitse taal werd in
de ban gedaan. Maar zonder veel succes. Na de Tweede Wereldoorlog kwam het Duits
terug en met uitzondering van de provinciehoofdstad Bozen/Bolzano en enkele
kleinere plaatsen tegen de zuidgrens van de provincie, spreekt zeventig procent
van de Zuid-Tirolers nog steeds Duits en voelt zich nauwelijks Italiaan.
Mentaliteit
Maar misschien nog meer
dan in de Duitse taal komt het Oostenrijkse verleden tot uiting in de
mentaliteit van de Zuid-Tirolers. “Terwijl Italianen vaak geneigd zijn hun
schouders op te halen, willen Zuid-Tirolers de zaken goed geregeld hebben,”
vertelt Johan Schuurbiers (62). “Dat zorgt ervoor dat de zaken hier efficiënter
geregeld zijn,” zegt Johan. “Veel van problemen waar andere Italiaanse
provincies mee kampen, bestaan hier niet. Afval- en milieuproblemen en
criminaliteit, bijvoorbeeld, heb je hier nauwelijks. Zelfs de logge
bureaucratie, waar Italië zo berucht om is, levert hier weinig problemen op. Je
moet evenveel formulieren invullen als in de rest van Italië en op elk formulier
moeten talloze handtekeningen. Maar vervolgens kun je ervan op aan dat de
procedure snel in behandeling wordt genomen en wordt afgerond. Zuid-Tirol is
bovendien een van de rijkste provincies van Italië.”
Italianisering
Johan is getrouwd met een
Zuid-Tiroolse en komt al veertig jaar in het gebied. In 2006 verhuisden hij en
zijn vrouw definitief van Nederland naar Gargazon, een dorp gelegen tussen
Bolzano en Merano. In de eerste plaats om de zorg voor Johans schoonvader op
zich te nemen. “Mijn schoonvader is 95,” vertelt hij. “Hij heeft de historische
gebeurtenissen aan den lijve ondervonden. Hij heet Karl, maar in de jaren
twintig was zijn naam als gevolg van de italianiseringspolitiek van Mussolini,
van de ene op de andere dag Carlo. Deze politiek heeft veel kwaad bloed gezet in
Zuid-Tirol en bij de oudere generaties ligt dat nog vers in het geheugen.” De
Zuid-Tirolers voelen zich dan ook nog steeds geen Italianen. “Ze beschouwen
zichzelf als Tirolers, ‘de Italianen’ als buitenlanders,” zegt Johan. “Maar dat
geldt niet voor Italiaanstaligen in hun directe omgeving,” benadrukt hij. “ De
anti-Italië gevoelens zijn voornamelijk gericht tegen de Italiaanse politiek in
Rome.”
Integreren
Johan voelt zich na twee
jaar helemaal thuis in het dorp. Hij is driftig aan het integreren, vertelt hij.
“Zuid-Tirol is een agrarische maatschappij. Zuid-Tirolers zijn boeren:
rechtdoorzee en wat stugger dan de meeste Italianen. Maar ze zijn erg
vriendelijk en als je een beetje je best doet, word je als nieuwkomer heel
gemakkelijk opgenomen.” Johan probeert het plaatselijke dialect onder knie te
krijgen en zit bij twee harmonieën. “De harmonie is hier bij iedere gebeurtenis
in het dorp aanwezig. Ik ben dus automatisch overal bij betrokken. Inmiddels ken
ik zo’n beetje iedereen in het dorp en iedereen kent mij. Tegelijkertijd pik ik
het Zuid-Tirools op, een Duits dialect dat veel op het Beiers lijkt en dat hier
door vijfennegentig procent van de mensen wordt gesproken.” Daarnaast geeft hij
Engelse les. “In Nederland heb ik veertig jaar in het onderwijs gewerkt als
leraar Engels. Ik heb hier twee groepen, in totaal negen mensen. Ik geef de
lessen gratis in ruil voor de gastvrijheid die ik altijd heb ondervonden.”
Vriendelijk
Ook Sytske Maaijen (36)
ervaart de Zuid-Tirolers als erg vriendelijk. “Zuid-Tirol wordt gekenmerkt door
dalen en kleine dorpjes en de mensen kunnen soms wat geslotener zijn, maar als
ze je eenmaal kennen word je voor alle gebeurtenissen in het dorp uitgenodigd.”
Sytske woont en werkt zowel Zuid-Tirol als in de zuidelijke buurprovincie Trento.
Ze richtte in 2000 Active Italia op, een bedrijf dat zich voornamelijk
bezighoudt met onroerend goed.
Zakelijk
Niet alleen op sociaal
maar ook op zakelijk gebied vallen de verschillen tussen Zuid-Tirol en Trentino
direct op, vertelt Sytske. “Terwijl zakelijke overeenkomsten in de rest van
Italië vaak zijn gebaseerd op informele, mondelinge afspraken, gaat in
Zuid-Tirol alles zwart-op-wit. De contacten zijn zakelijker en efficiënter
waardoor bureaucratische procedures vaak vlotter verlopen. Een ander duidelijk
verschil met de rest van Italie, is het bestaan van het grondboek naast het
kadaster. Het grondboek is toegankelijk voor iedereen en geeft informatie over
de hele geschiedenis en vroegere eigenaren van onroerend goed en grondstukken.
Er staat bijvoorbeeld in of er hypotheken op rusten of een recht van overpad. In
de rest van Italie is deze informatie alleen te verkrijgen via de koopaktes.
Daarvoor moet je bij de notaris zijn. De informatie is daardoor minder
toegankelijk en er kunnen fouten of onvolledigheden in zijn geslopen.”
Aantrekkelijk
De Tiroolse mentaliteit
heeft meer overeenkomsten met de Nederlandse dan met de Italiaanse, vindt Sytske.
Maar dat is natuurlijk niet de enige reden waarom Nederlanders voor Zuid-Tirol
kiezen, vertelt ze. Ze heeft in haar werk dagelijks te maken met Nederlanders
die geïnteresseerd zijn in het kopen van een huis in Zuid-Tirol. “Zuid-Tirol is
een aantrekkelijk gebied voor Nederlanders. Je zit midden in de Dolomieten, een
prachtig berggebied met mooie skipistes, wandel- en mountainbikeroutes en een
schone, blauwe lucht. De Duitse taal maakt het toegankelijker dan de rest van
Italië, waar de mensen vaak alleen Italiaans spreken, en het is niet al te ver
van Nederland.” Wel waarschuwt ze dat de huizenprijzen vrij hoog liggen en het
aanbod beperkt is. “Het vinden van passend onroerend goed is daardoor niet heel
eenvoudig.”
Geen ‘echt’ Italië
Wie op zoek is naar het
‘typische’ Italië, moet volgens Sytske niet in Zuid-Tirol zijn. “De olijfbomen
en cipressen beginnen pas als je Trento voorbij bent en het Gardameer nadert,”
zegt ze. Daar zit je overigens zo. In een kleine drie kwartier rijd je van
Bolzano naar het Gardameer. In een uur zit je in Verona en in twee en een half
uur in Venetië.
Kosten
Andreas Mangeng (42)
rijdt regelmatig van zijn woonplaats Neumarkt/Egna in Zuid-Tirol naar Verona,
vertelt hij. Behalve het landschap, dat van spitse, witte bergtoppen overgaat in
glooiende, groene heuvels met een mediterraan tintje, valt het hem op dat de
prijzen langzaam dalen. “In Bolzano betaal je 1 euro 60 voor een cappuccino, in
Trento 1 euro 40 en in Verona 1 euro 20.” Net als de huizenprijzen liggen ook de
kosten voor het levensonderhoud in Zuid-Tirol hoger dan in andere delen van
Italië. Daar staat tegenover dat de salarissen er ook gemiddeld hoger zijn en er
nauwelijks werkloosheid is.
Baan
Andreas woont al bijna
zestien jaar in Zuid-Tirol. De Duitse taal was de belangrijkste reden om in 1992
van Milaan naar Zuid-Tirol te verhuizen. “Mijn vrouw kwam uit Milaan, maar met
mijn gebrekkige Italiaans bleek het onmogelijk daar een baan te vinden. Mijn
vader is Oostenrijker, dus het Duits was mij met de paplepel ingegeven. In
Zuid-Tirol had ik zo een baan gevonden.”
Italiaanse taal
Toch kwam Andreas er niet
onder uit Italiaans te leren. “In Neumarkt is veertig procent van inwoners
Italiaanstalig. Met beheersing van alleen het Duits kun je hier best werk
vinden, maar alleen op laag niveau. Als je een wat hogere functie ambieert, is
het Italiaans vrijwel altijd een vereiste. Je hoeft het niet perfect te
beheersen, maar moet je wel redelijk verstaanbaar kunnen maken. Je moet
bijvoorbeeld toch met Italiaanstalige klanten of leveranciers kunnen
communiceren, ook al spreken al je collega’s Duits.”
Taalgroepen
Hoewel er volgens Andreas
geen vijandigheid heerst tussen de Italiaans- en Duitssprekende bevolking, is er
van sociale integratie tussen de twee taalgroepen eveneens nauwelijks sprake.
“Je hebt hier bijvoorbeeld geen gemengde scholen,” vertelt hij. “Je moet kiezen
of je je kind naar een Italiaanstalige of Duitstalige school stuurt. Vanuit die
situatie organiseert elke groep zijn eigen activiteiten. De sociale integratie
blijft daardoor vaak beperkt. Maar je hebt steeds vaker gemengde relaties en
huwelijken. Heel langzaam verandert er wel iets in de verhoudingen tussen de
groepen.”
Maar zelfs als
buitenlander moet je op een gegeven moment kiezen bij welke groep je wilt horen,
vetrelt Andreas. “Bij het arbeidsbureau zijn de vacatures voor de publieke
sector bijvoorbeeld verdeeld in banen voor Duitstalige en banen voor
Italiaanstalige inwoners. De verdeling is evenredig aan het percentage
Italiaans- en Duitstaligen in de gemeente. Als je bij de Duitse groep hoort kom
je niet in aanmerking voor een baan die voor Italianen is bestemd en vice
versa.”
Autonomie
De strikte regels ten
aanzien van de verdeling van het aantal banen naar taalgroep lijkt misschien
overdreven, maar het was een van de maatregelen die rust bracht in het gebied
nadat hoogoplopende spanningen in de jaren zestig zelfs tot bomaanslagen hadden
geleid. Daarnaast kreeg Zuid-Tirol steeds meer autonomie. In 1972 werd het
gebied een provincie met een aparte status van verregaande autonomie, de
Autonome provincie Bolzano – Zuid-Tirol,. Negentig procent van wat de Italiaanse
staat ophaalt aan belastingen komt terug en beheert de provincie zelf. Zaken als
de infrastructuur, het openbaar vervoer en het onderwijs regelt Zuid-Tirol zelf.
Beste van twee werelden
Het bord met ‘Zuid-Tirol
is geen Italië’ dat een tijd lang aan de Italiaans-Oostenrijkse grens heeft
gestaan, herinnert eraan dat een deel van de bevolking volledige autonomie wil.
En af en toe steken groepen de kop op die Zuid-Tirol weer bij Oostenrijk willen
voegen. Maar ook al is Zuid-Tirol in de ogen van velen dan niet echt Italië, het
is ook geen Oostenrijk. “Het is het beste van twee werelden,” zegt Andreas.
“Italiaanse zon en de Italiaanse keuken gecombineerd met een goed georganiseerde
samenleving. Het Italiaans dolce vita en de Duitse gründlichkeit”.
[Kader]
Zuid-Tirol ligt in het
Noordoosten van Italië, grenzend aan Oostenrijk.
Samen met Trentino en
Noord- en Oost-Tirol maakte het tot 1918 deel uit van de regio Tirol
Officiële naam: Provincia autonoma di
Bolzano – Alto Adige / Autonome Provinz Bozen - Südtirol
Hoofdstad: Bolzano/Bozen
Aantal inwoners: 488.000
Officiële talen:
Italiaans, Duits en Ladinisch
Fleur de Ron Zanini
24 maart 2008
Gepubliceerd in Ajuus
Magazine, nummer 4, juli/augustus 2008
Meer informatie
over wonen en werken in Italië vind je ook op
Italie da vivere
|
