Na de colleges het Happy Hour

Jaarlijks ontvangt Milaan ruim drieduizend buitenlandse studenten aan de zeven universiteiten en enkele honderden aan de hoogaangeschreven mode- en designinstituten. Dichtbij, maar een andere wereld, is de spontane reactie als je Nederlandse studenten in de stad vraagt hoe ze Milaan ervaren.

Na de colleges, zo rond een uur of vijf, lopen de Milanese cafe’s rondom de universiteiten vol met studenten. Vrijwel ieder cafe in de stad heeft rond die tijd een ‘happy hour’. Geen twee drankjes voor de prijs van een, zoals in Nederland, maar genieten van het typisch Milanese ‘aperitivo’, een drankje met een hapje. Je betaalt dan zo’n zes euro voor een Campari, Martini, birra of ander borreldrankje en mag dan onbeperkt opscheppen van een grote diversiteit aan hapjes, die op de bar staan uitgestald. Geen bitterballen, maar geraffineerde snacks, geheel in de stijl van de stad. Het ‘happy hour’ is vast onderdeel van het studentenleven in Milaan en veruit het meest geliefde onder buitenlandse studenten.

Prestigieuze instituten

Er studeren jaarlijks enkele duizenden buitenlandse studenten aan de Milanese universiteiten en de prestigieuze niet-universitaire instituten op het gebied van mode en design. Aan de universiteiten gaat het meestal om studenten die in het kader van uitwisselingsprogramma’s een trimester, semester of een jaar aan een Milanese faculteit  doorbrengen of om PhD-studenten (postacademische onderzoeksopleidingen). Aan de andere instituten hebben de meeste in eigen land al een opleiding afgerond en komen naar Milaan om zich te specialiseren in het mode- of ontwerpvak.

Internationaal

De meest internationale universiteit met veruit het grootste aandeel (bijna een kwart) buitenlandse studenten is de Accademia delle Belle Arti di Brera, de gerenommeerde universitaire kunstacademie in de wijk Brera. Het is zelfs de meest internationale universitaire opleiding van heel Italië. De staatsuniversiteit Università degli Studi di Milano is de grootste universiteit van de stad en telt ruim 60 duizend studenten, verdeeld over negen faculteiten. Daarnaast herbergt Milaan de katholieke universiteit Università cattolica del Sacro Cuore, de technische universiteit Politecnico, de economische universiteit Bocconi, de vrije universiteit voor taal en communicatie IULM en San Raffaele, die voornamelijk is gericht op de gezondheidszorg. Enkele van de meest prestigieuze niet-universitaire onderwijsinstituten zijn het conservatorium G. Verdi, het Istituto Europeo del Design (IED) en het mode-instituut Marangoni.

Toelatingsexamen

Aan vrijwel iedere opleiding worden geschikte studenten geselecteerd door middel van een toelatingsexamen. Aan de universiteiten gaat het daarbij meestal een theoretisch examen. Bij de mode- en ontwerpinstituten worden studenten toegelaten op basis van een motivatiegesprek en een portfolio. Bij dergelijke instituten kom je niet zomaar binnen, vertelt Ellen Mirck (24). Zij studeert Fashion Styling, een éénjarige masteropleiding aan het Istituto Marangoni. “Het niveau is heel hoog. Studenten die de opleiding hebben afgerond komen doorgaans terecht bij de bekendste Italiaanse modehuizen of designbureaus. Naast de juiste diploma’s moet je laten zien dat je heel erg gemotiveerd bent en dat je gevoel hebt voor mode. Er wordt veel van je verwacht. Dat moet je aankunnen.”

Mode

Ellen rondde anderhalf jaar geleden de opleiding Management, Economie en Recht (MER) af aan de Hanzehogeschool in Groningen. Ze had tijdens deze opleiding stage gelopen bij de Bijenkorf en een stylistenbureau en het was haar heel duidelijk dat ze verder wilde in de fashion styling. Wat niet verward moet worden met modeontwerpen, benadrukt Ellen. “De modeontwerper ontwerpt kledingstukken. De stylist combineert kledingstukken, make-up, kapsels, achtergronden en accessoires en voegt deze samen tot een geheel voor een modereportage, een modeshow of een etalage,” legt Ellen uit. “In Nederland zijn moedontwerpen en styling in een opleiding opgenomen, maar het zijn heel verschillende dingen. Vooral voor dure merken speelt de stylist een fundamentele rol. Voor hen is de doelgroep heel belangrijk. De stylist presenteert en bewaakt het imago.”

Istituto Marangoni

Ellen koos heel bewust koos voor de opleiding aan het Istituto Marangoni. “Marangoni heeft nauwe contacten met enkele van de beroemdste modehuizen ter wereld, zoals Gucci en Prada, die in Milaan zijn gevestigd. De opleiding is afgestemd op de eisen die zij stellen aan de mensen die voor hen werken. In Nederland bestaat die hechte relatie tussen opleiding en praktijk niet. Naar mijn mening zijn die nauwe contacten juist heel belangrijk.” Het Istituto Marangoni is een privé-school en er hangt een  behoorlijk prijskaartje aan. Ellen besloot daarom om eerst een jaar te gaan werken. Om te sparen voor de kosten van de opleiding, maar ook om een portfolio samen te stellen. Ze was een van de weinig die werd toegelaten zonder vooropleiding in de mode.

Engels

Het Istituto Marangoni ontvangt studenten uit de hele wereld. Bij Ellen in de klas zitten studenten van dertien verschillende nationaliteiten. De lessen kunnen de studenten in het Engels volgen. Wat niet wil zeggen dat de docenten ook Engels spreken. “De docenten geven de les in het Italiaans. Een tolk vertaalt het in het Engels en dat krijg je vervolgens via een oortje te horen.”

Milanezen

Want de Engelse taal is niet het sterkste punt van de Milanezen. “Veel Milanezen spreken gewoon echt geen Engels,” vertelt Ellen. “Maar zelfs als ze best wat Engels kennen, spreken ze het liever niet. Ze zijn onzeker en bang om af te gaan. Milanezen zijn trots en spreken liever geen Engels dan slecht Engels. Als jij wat Italiaans spreekt zijn ze dan ook heel tegemoetkomend en behulpzaam. Milanezen zijn redelijk in zichzelf zijn gekeerd, dat zie bijvoorbeeld aan de onmisbare zonnebril. Maar als je er eenmaal bij hoort ben je ook helemaal part of the family.”

Kamer

Ellen deelt een appartement met twee Italiaanse studentes. Een kamer huren werkt in Milaan heel anders dan in Nederland, vertelt ze. “In Nederland huur je een kamer van de huiseigenaar. Je betaalt rechtstreeks aan hem of haar de huur. Hier huurt één student een volledig appartement en zoekt er vervolgens zelf andere huurders bij. Degene die het appartement huurt betaalt de hele huursom en alle rekeningen voor gas, water en licht en moet er zelf voor zorgen dat hij het deel van zijn huisgenoten terugkrijgt. Ik betaal dus huur aan het meisje dat ons appartement huurt. Als ik mijn deel niet zou betalen of de huur zou opzeggen, heeft zij een groot probleem, want zij moet wel de volledige som aan de eigenaar en aan het energiebedrijf betalen.”

Huurprijzen

Ellen vond haar kamer vanuit Nederland. “Dat was niet gemakkelijk”, herinnert ze zich. “Maar ik kende een ander Nederlands meisje aan het Istituto Marangoni. Zij is voor mij kamers gaan bekijken en heeft de kamer die ik nu heb voor mij uitgekozen.” De huurprijzen liggen hoog in Milaan. Het is heel normaal om in plaats van een kamer, een posto letto (een bed) te huren in een kamer die je met een of twee andere studenten deelt. Het is ook helemaal niet zo vanzelfsprekend als in Nederland dat je als student op kamers gaat wonen. “Het is hier echt een luxe om op jezelf te wonen,” zegt Ellen. “De meeste Italiaanse studenten blijven thuis wonen en reizen op en neer.”

Stad van de mode

Milaan is the place to be voor wie voor zichzelf een toekomst ziet in de modewereld. Toch mist Ellen Nederland wel eens. “Vooral de gezelligheid. Je hebt hier geen gezellige kroegjes zoals je die in Nederland hebt. Alles moet mooi zijn. Ook de mensen. Ze gaan niet uit voor de lol, maar om zichzelf te laten zien. Ze zijn heel erg met hun voorkomen bezig. Hun kleding, hun haar en met wie ze gezien worden. Er straalt vaak echt helemaal geen lol af. Gewoon gezellig uitgaan, puur om een leuke tijd te hebben met andere mensen, dat kennen ze hier bijna niet. Dat mis ik wel eens. Maar aan de andere kant is Milaan ook niet voor niets dé stad van de mode.”

Tips

Ellen wil nog wel een tips geven aan andere Nederlandse studenten die overwegen om in Milaan te gaan studeren. “Als je je van tevoren in de Italiaanse cultuur verdiept heb je het een stuk gemakkelijker als je eenmaal hier bent. Je begrijpt dan meer van de mensen en de manier waarop de dingen gaan. Maar dat niet alleen. Italianen zijn heel trots op hun cultuur. De Italiaanse cultuur komt overal terug, ook in studieopdrachten. Daarnaast is enige kennis van de Italiaanse taal echt onmisbaar.”

Politecnico

Hoe belangrijk de taal is, ervoer ook Puck Goossens (25). Zij studeert werktuigbouwkunde aan de Technische Universiteit in Eindhoven en werkte drie maanden aan een studieopdracht aan de Politecnico. “Ik deelde een kamer met een Italiaanse studente, die geen woord Engels sprak. En mijn Italiaans was ook te slecht om ermee uit de voeten te kunnen. Dat was wel erg jammer, want ook al zaten we een paar uur per dag op dezelfde kamer, we hadden daardoor nauwelijks contact.”   

Miljoenenstad

In tegenstelling tot Ellen, was Milaan voor Puck geen heel bewuste keuze. Ze was zelfs nog nooit in Italië geweest toen ze besloot naar Milaan te gaan. “Ik wilde graag naar het buitenland. Vooral om te weten of ik mezelf kon redden, drie maanden helemaal alleen in een vreemd land. Welk land maakte me eigenlijk niet zoveel uit. Ik kon uiteindelijk kiezen tussen Warschau of Milaan. Warschau leek me zo koud en tegelijkertijd trok het idee van een miljoenenstad als Milaan me wel.”

Andere wereld

Puck was verbaasd over hoe anders Milaan is. “Milaan ligt zo dicht bij Nederland, het is maar een uur vliegen, maar het is een andere wereld. Er zijn grote cultuurverschillen.” Ook op het gebied van studie, vertelt ze. “In Nederland weet je altijd precies wat er van je wordt verwacht. Alles is duidelijk en gestructureerd. Dat is in Milaan niet. Je moet het vaak zelf allemaal maar uitzoeken. Ook de relatie tussen docenten en studenten is heel anders. Als ik in Eindhoven een vraag heb, loop ik de kamer van een willekeurige docent binnen. In Milaan hadden we maar één begeleider. Alleen aan hem konden we vragen stellen. Maar hij was heel moeilijk te bereiken. Hij zat in een apart gebouw waarvan de deur op slot zat en je moest via een portier vragen of hij er was en zin en tijd had om je uitleg te geven. De afstand tussen de docenten en de studenten was heel groot. Daar komt nog bij dat het Engels van onze begeleider niet altijd even goed te volgen was.”

Te laat

Het was niet het enige verschil dat wennen was voor Puck. “Het is in Milaan heel normaal om een uur te laat op een afspraak te komen. Het is misschien heel Nederlands, maar ik kan daar heel slecht tegen. In Milaan lijkt niemand zich eraan te ergeren of het ook maar vreemd te vinden. Ze wachten geduldig op elkaar alsof het de normaalste zaak van de wereld is. Ik vond het soms best moeilijk om met de cultuurverschillen om te gaan.”

Studentenhuis

Dat gold ook voor de manier waarop de universiteit een kamer voor haar regelde – wat overigens op zich al een luxe is in Italië. “Dat liep eigenlijk helemaal mis. Pas twee dagen voor vertrek kreeg ik iets te horen over de kamer die ze voor me hadden geregeld. Die lag in een studentenhuis aan de rand van Milaan. Maar ze gaven me een fout adres door. Pas na heel lang vragen en zoeken had ik het juiste adres. Daar eindelijk aangekomen wisten de portier en de directrice van het complex van niets en dus mocht ik niet binnen. De eerste nacht heb ik daardoor in een hostel geslapen.”

Taalbarriere

In het studentenhuis woonde Puck tussen de Italianen. Toch had ze vooral contact met andere buitenlandse studenten. “Dat kwam voor een deel door de taalbarrière, maar ook omdat buitenlandse studenten in Milaan zich meestal meteen aanmelden bij een Erasmuscommissie. Je krijgt dan mail over alle activiteiten voor buitenlandse studenten. Ze organiseerden van alles, zoals een welkomstdiner aan het begin van het semester. Daar leer je meteen een hele hoop andere buitenlandse studenten kennen, die ook allemaal alleen naar Milaan zijn gekomen. Zo trek van je eigenlijk automatisch vanaf het begin met hen op. Italiaanse studenten hebben allemaal al een vriendenkring. Voor hen is Milaan hun dagelijks leven, ze komen er om te studeren. Buitenlandse studenten komen vaak ook deels voor het avontuur en de ervaring. Zij willen naast hun studie ook dingen ondernemen, dus ga je vanzelf dingen samen doen.”

Aperitivo

Zo nam Puck regelmatig samen met andere buitenlandse studenten die ze in Milaan had leren kennen de trein om ook wat van de rest van Italië te zien. Daarnaast deden ze graag mee aan de typisch Milanese ‘aperitivo’, die in vrijwel alle Milanese cafés, na werktijd en de colleges - zo tussen vijf en zeven -  plaatsvindt. Je betaalt dan rond de zes euro voor een drankje, maar daarbij kun je onbeperkt opscheppen van de hapjes en snacks die op de bar of een tafel staan uitgestald. Meestal heel verfijnde hapjes, geheel in de stijl van de stad. Studenten maken er vaak dankbaar gebruik van als alternatief voor het avondeten, maar natuurlijk ook als gezellig samenzijn na de colleges. Het aperitivo is een onmisbaar en heel karakteristiek onderdeel van het studentenleven in Milaan.

Gezellig

Puck bracht haar vrije tijd ook graag gewoon op straat door. Vaak liep ik gewoon zomaar wat rond in de stad. Ik woon in Den Bosch en het was voor mij echt een ervaring om door zo’n megastad te lopen. Maar hoe groot Milaan ook is, er hangt toch een heel ontspannen sfeer. Vooral in het Parco Sempione, het grootste park van de stad midden in het centrum. Als mensen vrij zijn, gaan ze niet alleen binnen zitten, maar gaan ze samen naar buiten. Picknicken of voetballen in het park, bijvoorbeeld. Ik ging er vaak een boekje lezen en genoot van de sfeer. Maar ook in de straten is het gezellig. Mensen zitten op bankjes met een elkaar een praatje te maken of slenteren samen langs de etalages. Ook heel leuk zijn de paardenrennen. Terwijl in Nederland iedereen op zijn stukje zit, in zijn eigen huis of eigen tuin, gaan de mensen in Milaan de straat op. Dat zorgt voor een gezellige en gemoedelijke sfeer.”

Studeren in Italië

Net als in de rest van de EU werkt ook het Italiaanse universitair systeem sinds enkele jaren met een Bachelor-Master structuur. Wel blijven de Italiaanse de oude vertouwde Italiaanse benamingen daarvoor hanteren. De Bachelorfase is in Italië de Laureau (of Laurea breve, ‘korte laurea’), de Master de Laurea specialistica (‘specialistische laurea’). Daarnaast is er de master universitario, maar dit is in Italië postacademische opleiding, waartoe alleen studenten worden toegelaten die al in het bezit zijn van een Laurea of Laurea specialistisco. De term ‘master’ wordt (voor marketingdoeleinden) in Italië ook steeds vaker gebruikt voor cursussen aangeboden door particuliere opleidingsinstituten. Dit zijn geen officieel erkende Master’s degrees en geven ook geen recht op het gebruik van de titel Master.

Naast staatsuniversiteiten telt Italië vele privé- en semi-privé-universiteiten. Terwijl het collegegeld aan de staatsuniversiteiten over het algemeen iets lager ligt dan in Nederland, gelden voor privé-universiteiten prijzen die vele malen hoger zijn dan het normale collegegeld. Over het algemeen komen privé-universiteiten wat de kwaliteit van het onderwijs wel beter uit de bus dan dat aan de staatsuniversiteiten.

Fleur de Ron, november 2007

Gepubliceerd in Ajuus Magazine (www.ajuus.nl), nummer 1, januari/februari 2008

Meer informatie over wonen en werken in Italië vind je ook op Italie da vivere