Fleur de Ron Zanini - Milaan: stad met stijl

Qua inwoneraantal is Milaan met anderhalf miljoen inwoners de tweede stad van Italië. Maar als economisch en creatief centrum is Milaan de absolute nummer één. Het is de stijlvolle trendsetter van het land, waar handel en kunst samenkomen, snelle espresso’s worden afgewisseld met ontspannen aperitiefjes en een rijk expatleven samengaat met Italiaanse tradities.

“Milaan is net San Francisco: klein, multicultureel en duur”, zegt Debbie Jordan (37), afkomstig uit San Francisco. Debbie woont midden in het centrum van Milaan, op loopafstand van het Parco Sempione, eeuwen geleden de sierlijke tuin van het kasteel van de invloedrijke Milanese familie Sforza, nu het grootste park van de stad. Wonen in Milaan is niet voor iedereen weggelegd. Na Venetië is het de duurste stad van Italië. Een driekamerappartement in het centrum kost al snel zo’n 1.800 euro per maand. Het BBP per capita bedraagt in Italië circa 22.500 euro. De duurste wijken zijn Brera en Navigli, beide erg populair onder jongere expats zonder kinderen. Brera, met zijn beroemde gelijknamige kunstmuseum, ligt ingeklemd tussen Parco Sempione en Parco Indro Montanelli, op een steenworp afstand van de Dom en de chique winkelstraten. De charme van de wat grijze wijk wordt pas zichtbaar als de houten poorten zich toevallig openen en je als nietsvermoedende voorbijganger wordt verrast door de elegante binnenplaatsen, vaak rijk begroeid met hedera’s en kleurige klimrozen die tot de hoogste verdiepingen van de achttiende eeuwse palazzi reiken. Het pittoreske Navigli ligt aan de zuidkant van het centrum rondom de grachten die in de vijftiende eeuw door Leonardo Da Vinci werden ontworpen. Hier geen flatgebouwen maar romantische rijtjeshuizen die op het eerste gezicht eerder aan een dorp dan aan een miljoenenstad doen denken. Terwijl Brera relatief rustig is, is Navigli een populair uitgaansgebied, waar op zaterdagavond duizenden mensen langs de grachten en talrijke restaurantjes en bars flaneren.

Expats met kinderen kiezen vaak voor een woning buiten de stad. De afgelopen jaren kwam Milaan bij metingen verschillende malen als meest vervuilde stad van Europa uit de bus. Volgens wetenschappers is de vuile lucht die mensen er op een dag inademen gelijk aan het roken van 15 sigaretten. Gelegen in de Po-vlakte, omringd door bergen, is de stad bijna onafgebroken overdekt met een grijze koepel van smog, die al vanaf grote afstand zichtbaar is. Door een systeem van targhe alternate (afwisselende nummerborden) gaat het stadsbestuur de strijd aan met de vervuiling. In perioden van grote vervuiling mogen op even dagen alleen auto’s met even nummerborden in de stad rijden, op oneven dagen alleen auto’s met oneven nummerborden. Tot grote ergernis van wie in de stad werkt wordt de maatregel vaak amper een dag van tevoren aangekondigd en wordt er niet voor extra openbaar vervoer gezorgd. Maar het is niet alleen om de luchtvervuiling dat gezinnen buiten de stad wonen. De meeste buitenlandse en internationale scholen liggen aan de rand van de stad. Vooral de Europese school in Varese en de internationale school in Como, beide gelegen aan de Italiaanse meren ten noorden van Milaan, hebben grote aantrekkingskracht op expats.

Ook Milanezen komen graag aan de schilderachtige meren. Velen hebben er een tweede huis, waar ze in het weekend een frisse neus gaan halen. Een tweede huis buiten de stad maakt deel uit van het luxe leven dat een groot deel van de Milanezen leidt. Milanezen houden van stijl en willen dat met hun hele voorkomen uitstralen. Niet voor niets huisvest Milaan enkele van de beroemdste modehuizen en designateliers ter wereld. Maar la bella figura (een stijlvol voorkomen) kost geld: de nieuwste collectie van de Milanese modeontwerpers, de nooit ontbrekende zonnebril, een dure auto en het meest geavanceerde mobieltje. Geen wonder dat Milanezen in Italië bekend staan als harde werkers en berekenende zakenmensen.

Debbie Jordan vindt dat het met dat harde werken wel meevalt. Toen zij moest kiezen tussen Milaan en San Francisco, was het juist het grote aantal vrije dagen dat haar uiteindelijk voor Milaan deed kiezen. Het aantal vrije dagen in Italië is bijna het dubbele van dat in de Verenigde Staten, vertelt Debbie. Ze werkt als enige buitenlandse voor de Milanese afdeling van de medische non-profit organisatie Cochrane Collaboration, waar ze Public Relations functionaris is. Debbie vond haar baan via de Professional Women’s Association of Milan. De Frans-Amerikaanse Valerie Ryder (39) is presidentskandidaat voor het volgende bestuur van die vereniging. “De Professional Women’s Association of Milan is een professioneel en sociaal netwerk dat deel uitmaakt van het European Professional Women’s Network. Onze afdeling in Milaan heeft zo’n 175 leden van 30 verschillende nationaliteiten”, vertelt ze.

Valerie werkte vijftien jaar in Parijs, waarvan de laatste zeven jaar als financieel directeur van een Amerikaans bedrijf. Twee jaar geleden gaf ze haar topfunctie en Franse expatleven op en verhuisde ze naar Milaan. Na verschillende sollicitatiebrieven en -gesprekken besloot ze haar eigen bedrijf op te richten. Volgens Valerie een keuze die uiteindelijke veel jonge, ambitieuze vrouwen in Italië maken. “Het is hier als vrouw moeilijk om hogerop te komen. Vrouwen worden vaak niet serieus genomen. Uit onderzoek van het European Professional Women’s Network blijkt dat in Italië maar twee procent van de directieposten door vrouwen wordt ingenomen, het laagste percentage van Europa. Veel vrouwen zien uiteindelijk af van een moeizame loopbaan in de hiërarchisch en traditioneel georganiseerde bedrijven en beginnen voor zichzelf.” Valerie besloot de ervaring die ze in het bedrijfsleven heeft opgedaan in te zetten om mensen die voor zichzelf willen beginnen als coach en consultant bij te staan. De meeste van haar cliënten komen via-via bij haar terecht, veruit de meest effectieve manier om in Italië aan cliënten te komen of aan een baan. Maar een kwart van alle vacatures komt in een krant of ander medium terecht. De meeste vacatures worden via kennissen, vrienden en familieleden ingevuld.

Milaan is de meest internationale stad van Italië. Als economisch centrum van het land, vooral beroemd om haar modehuizen, Alfa Romeo en financiële instellingen, herbergt de stad een groot aantal expats. Dit is te zien aan het aantal expatscholen. Milaan heeft onder meer Europese, Amerikaanse, Britse, Franse, Zwitserse, Zweedse, Japanse en internationale scholen. Daarnaast zijn er vier Engelstalige bioscopen, verschillende internationale boekwinkels en talrijke officiële en onofficiële expatclubs. Toch spreken zelfs in deze internationale stad maar weinig Italianen Engels. Wie zich in de Italiaanse samenleving wil wagen doet er dus goed aan de taal zo snel mogelijk onder de knie te krijgen. Dat is ten eerste onmisbaar om belangrijke zaken voor elkaar te krijgen, te beginnen met een verblijfs- en werkvergunning, want zelfs bij de vreemdelingenpolitie is het vaak moeilijk een ambtenaar te vinden die Engels spreekt. Maar ook om sociale contacten met de plaatselijke bevolking op te bouwen is beheersing van de taal essentieel. Ook al blijft het moeilijk om met Milanezen in contact te komen, vinden veel expats, zelfs al beheers je de taal. Milanezen zijn minder spontaan en open dan Romeinen of Napolitanen. Ze blijven op afstand. Ze staan voor je klaar als je iets nodig hebt, maar laten je niet snel toe in hun huis, hun privé-leven. Maar wie eenmaal tot hun vriendenkring behoort, wordt steeds weer met enthousiasme en welwillendheid onthaald en kent vaak al snel de hele familie.

La cucina a Milano, la corte a Roma (de keuken in Milaan, het hof in Rome) is een oud Milanees spreekwoord. In Milaan wordt gewerkt, in Rome genoten. Milaan zorgt met drie procent van de Italiaanse bevolking voor een kwart van het Bruto Nationaal Product. Voor de rechtse Lega Nord is dit al jaren een aanknopingspunt om voor afscheiding van Noord-Italië te pleiten. De belastingcenten van de hardwerkende noordelingen gaan rechtstreeks naar het Zuiden, waar het in handen van de maffia verdwijnt of op een andere manier wordt verkwanseld, is het argument. Een veel gehoorde klacht in heel het noorden, maar toch stemmen er relatief weinig Milanezen op de partij. Waarschijnlijk is de Lega Nord te weinig verfijnd voor de Milanezen. Het stadsbestuur wordt gedomineerd door de centrumrechtse Forza Italia. Deze partij werd in 1994 opgericht in Milaan door Silvio Berlusconi. Volgens sommigen om te ontkomen aan de vele rechtszaken die hem boven het hoofd hingen, volgens anderen om Italië uit zijn eeuwige economische crisis te halen.

Berlusconi’s politiek - en voorkomen - weerspiegelen zijn Milanese wortels. Voor hem is Italië een bedrijf dat hij als een manager wil besturen. Door zijn succes als zakenman wist hij de meerderheid van de Italianen tijdens de verkiezingen in 2001 van deze visie te overtuigen. Vanuit het buitenland kwam aanhoudende kritiek op het feit dat hij naast premier ook mediamagnaat en eigenaar van AC Milan was, maar dit leek de meeste Italianen weinig uit te maken. Forza Italia won de verkiezingen en Berlusconi werd premier van de huidige centrumrechtse regering. Ondanks de vele kritiek is dit met zijn vier jaar de langst zittende regering in de Italiaanse geschiedenis. Van de 57 regeringen sinds 1946, het geboortejaar van de Italiaanse Republiek, is er nooit een geweest die de officiële regeringstermijn van 5 jaar heeft uitgezeten. Maar door de grote nederlaag van centrumrechts tijdens de regionale verkiezingen begin april van dit jaar (in 12 van de 14 regio’s waar werd gestemd won de linkse coalitie), valt nog te bezien of het de huidige regering zal lukken om als eerste de 5 jaar uit te zitten.

De Romeinen noemden de stad Mediolanum, stad in het centrum. Al in de dertiende eeuw was het met 200.000 inwoners de grootste stad van Europa. Inmiddels is Milaan uitgegroeid tot een metropool met bijna 1,5 miljoen inwoners en is nog steeds het centrum van het economische en creatieve leven ten zuiden van de Alpen, de stijlvolle trendsetter van Italië.

Een typisch Milanees fenomeen is het aperitivo, oftewel na het werk even gezellig borrelen en nakletsen in een van de vele bars. De prijs van de traditionele borreldrankjes Martini, Campari of een birra (meestal van buitenlandse afkomst) wordt tijdens het borreluurtje verhoogd tot zo’n 6 euro, maar er mag dan onbeperkt worden gegeten van de hapjes die op de bar worden uitgestald.

Italiaanse koffie geniet wereldwijde faam. Koffiedrinken is in Italië meestal geen gezellig, sociaal gebeuren. Veel Italianen drinken hun kopje staand aan de bar in één slok leeg. De prijs van een kopje koffie al banco (aan de bar) kost rond de 85 eurocent. Bediening aan een tafeltje kan hetzelfde kopje koffie vele malen duurder maken. Veruit de meest geliefde Italiaanse koffie onder buitenlanders is de cappuccino, koffie met opgeklopte melk en cacao. Italianen drinken de cappuccino voornamelijk bij het ontbijt.

Van 1482 tot 1499 woonde en werkte Leonardo Da Vinci aan het hof van Ludovico Sforza in Milaan. Hij hield zich vooral bezig met het ontwerpen van verdedigingswerken, waterwerken en de koepel van de Dom. Tussen de bedrijven door schilderde hij de wereldberoemde fresco Het laatste avondmaal. In het naar hem vernoemde wetenschaps- en techniekmuseum zijn modellen te zien van zijn vliegmachines en andere vooruitstrevende uitvindingen.

Op een half uur rijden van Milaan liggen het Lago di Como en Lago Maggiore, de chique tegenhangers van het populaire Gardameer. Terwijl Milaan klamme, hete zomers en waterkoude winters kent, hebben de meren een veel gematigder klimaat, waardoor palmbomen exotisch afsteken tegen het Alpengebergte.

Milaan is beroemd om zijn modehuizen. De chique winkels in Montenapo (Via Monte Napoleone) verkopen de nieuwste collecties van onder meer Armani, Valentino, Prada, Versace en Gucci. Voor wie de winkels na het zien van de prijskaartjes snel weer verlaat zijn er ook verschillende ‘outlet stores’. Deze verkopen ‘oude’ collecties van de grote Milanese merken tegen betaalbare prijzen.

Teatro alla Scala, zoals de officiële naam luidt, is een van de belangrijkste operahuizen ter wereld. Donazetti, Verdi en Toscanini werden hier groot. La Scala werd in 1778 geopend. Het interieur is nog steeds geheel in de rijk versierde achttiende eeuwse stijl van goudkleurige decoraties en rode bekleding. Het theater heeft 2800 zitplaatsen, 260 loges verdeeld over 6 verdiepingen en 4 balkons. Van 2002 tot eind 2004 werd het theater voor 62 miljoen euro gerestaureerd. Een kaartje voor de heropening kostte op de zwarte markt zo’n 1.500 euro.

Hoewel de Italianen aanvankelijk sceptisch stonden tegenover een buitenlandse paus, werd Johannes Paulus II al snel veruit de meest geliefde persoon in Italië. Het wel en wee van de kerkleider is vast onderdeel van Italiaanse dagbladen en journaals. Negentig procent van de Italianen is rooms-katholiek. Het katholicisme is deel van het dagelijks leven en spreekt ook een groot aantal jongeren aan. Misschien omdat de kerkdiensten in Italië meestal vrolijk en chaotisch zijn en weinig formeel.

Buitenlanders die niet gewend zijn aan de Italiaanse bureaucratie worden in Milaan vaak tot wanhoop gedreven als er dingen geregeld moeten worden. Net als in de rest van Italië is er in Milaan veel, heel veel geduld nodig om dingen gedaan te krijgen. Maar con la santa pazienza si riesce in tutto (met heilig geduld lukt alles), zeggen de Milanezen.

Het leven in Italië is sterk gepolitiseerd. Er is een strikte scheiding tussen links en rechts. Met grote regelmaat maken politici elkaar voor fascisten en communisten uit en niet zelden gaan ze in het parlement met elkaar op de vuist. De Italiaanse politiek zit ingewikkeld in elkaar en een voor een buitenstaander onschuldige opmerking over politiek kan een Italiaan soms onverwacht tot woede drijven.

Italië is beroemd om zijn pizza en pasta. Maar Milaan is de stad van de risotto. Dit rijstgerecht wordt bereid door de rijst, vaak afkomstig van de eindeloze rijstvelden uit de buurregio Piemonte, in een soffritto (in olijfolie en met een bouillonblokje gebakken uisnippers) en een liter bereide bouillon te koken. Als de bouillon is verdampt en de rijst zacht, maakt toevoeging van saffraan van de risotto tot de geelgekleurde Milanese klassieker.

Zoals elk dorp en elke stad in Italië heeft ook Milaan zijn eigen beschermheilige en bijbehorende feestdag, waarop de stad plat ligt (7 december). Aurelius Ambrosius, Romeins gouverneur en bisschop, zette Milaan in 372 definitief op de kaart. Hij stond bekend om zijn rechtvaardigheid en integriteit en werd al snel tot heilige uitgeroepen. Kerkelijke vieringen volgen in Milaan nog steeds het Ambrosiaanse ritueel, wereldwijd de enige afwijking van het gebruikelijke Rooms-katholieke ritueel dat door het Vaticaan wordt toegestaan.

In de straten van de Milaan loopt het verkeer dagelijks vast. Maar Italianen zijn creatief als het op autorijden aankomt en weten zich op inventieve manieren en druk toerend door de drukte voort te bewegen. Ook dubbel- of driedubbelparkeren vindt niemand vreemd. Toch valt het in Milaan - tenminste, vergeleken met andere Italiaanse steden - wel mee met de chaos. In tegenstelling tot veel andere Italiaanse steden stoppen automobilisten voor het rode licht en het zebrapad. Steeds meer Milanezen wagen zich zelfs op de fiets in het verkeer.

Italianen en voetbal zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. De Gazzetta dello Sport behoort tot de meest verkochte kranten van het land. Milaan heeft 2 topclubs, AC Milan en Inter Milan, die regelmatig belangrijke internationale titels in de wacht slepen. Naast voetbal is Formule 1 oneindig populair. In Monza, net ten noorden van Milaan, verzamelen zich jaarlijks duizenden Milanezen om de nationale trots Ferrari aan te moedigen.

Karin Haverkorn (32) woont sinds 1999 in Italië, het eerste jaar alleen in Cremona, daarna met haar man Niels (32) in het centrum van Milaan aan de rand van de wijk Brera. Haar zoon Naut (9 maanden) werd in Milaan geboren.

“Ik ben scheikundige en werk op de verkoopafdeling van ICI, een Engelse fabrikant van grondstoffen voor coatings en verfstoffen met een Italiaans filiaal in Cremona. Ik woonde aanvankelijk ook in Cremona, een klein provinciestadje, zo’n dertig kilometer ten zuidoosten van Milaan. Maar daar was ik zo ongeveer de enige buitenlander. Ik voelde me echt een vreemdeling. Milaan was een verademing. Het is een geweldige stad. Een metropool waar zoveel Italiaanse en buitenlandse ‘import’ woont dat je je er als expat meteen thuis voelt. Toch heeft de stad, ondanks de bijna anderhalf miljoen inwoners, iets van een dorp. Er zijn veel kleine winkeltjes en de mensen zijn nieuwsgierig en maken graag een praatje. Naut is een typisch Noord-Europees kind: blond haar, blauwe ogen en rode wangen. Als ik met hem ga wandelen moet ik extra tijd uittrekken om ergens te komen. Italianen zijn gek op kinderen en vooral op blonde kinderen. Ze houden me aan om Naut te bekijken en me te vertellen wat een bel bambino (mooi kind) hij is. Kinderen zijn in Italië nooit een probleem. Overal worden ze met enthousiasme onthaald. Zelfs in de meest chique restaurants, waar ze altijd graag gepureerde groenten of een speciaal kindermenu klaarmaken. De grote vervuiling en het beperkte aantal speelplaatsen maken het natuurlijk minder aantrekkelijk om met kinderen in het centrum van Milaan te wonen. We gaan vaak de bergen in voor wat frisse lucht en om wijn te halen bij de wijnboer. De meeste wijnproducenten zijn kleine familiebedrijfjes en enorm gastvrij. Voor je het weet wordt je van alles aangeboden. Dat zal ik erg missen als we volgende maand terug moeten naar Nederland.”

Nekane Verástegui (29) verhuisde in januari 2004 met haar man Arkaitz (31) naar Milaan. In juli verwachten ze hun eerste kind.

“Als Spaanse is Milaan geen moeilijke stad. Spanjaarden en Italianen lijken veel op elkaar. Toen ik aankwam heb ik meteen Italiaanse les genomen, want dat is hier een absolute noodzaak. Bijna niemand spreekt Engels. Voor iemand die Spaans spreekt is het gelukkig niet moeilijk om Italiaans te leren. Zelfs de vele bijbehorende gebaren heb ik bijna onder de knie. Naast Italiaanse les heb ik me de eerste maanden vooral bezig gehouden met het zoeken van een woning. Dat bleek niet zo gemakkelijk. Er zijn geen makelaars die verspreid over de stad woningen te huur aanbieden. Elke wijk heeft zijn eigen makelaars, die alleen woningen in een stukje van die wijk verhuren. Na 2,5 maand in een hotel te hebben gewoond en 43 woningen te hebben bezichtigd vond ik eindelijk een appartement dat aan al onze eisen voldeed, in een Jugendstil-gebouw aan een brede, groene boulevard in het centrum van de stad. Wat ik hier mis is een Heineken Partner Network, zoals in Amsterdam, onze vorige posting. Via de activiteiten voor expatpartners die dit netwerk organiseerde leerde je snel en gemakkelijk mensen kennen. Er zijn in Milaan wel genoeg andere expatnetwerken, ook speciaal voor expatpartners, maar die trekken me niet zo. Ik heb het idee dat die vooral voor Amerikaanse expats zijn. De meeste van onze vrienden hebben we via Arkaitz’ werk bij Heineken Italia leren kennen. Zelf werk ik op dit moment niet. Ik heb toerisme gestudeerd en heb een master in marketing, maar het heeft weinig zin om nu, met ons kindje op komst, een baan te gaan zoeken. Maar naar de geboorte hoop ik wel snel een baan te vinden, want ik vind het belangrijk om onafhankelijk te zijn. Voor de bevalling ga ik terug naar Spanje. Niet omdat de gezondheidszorg hier niet goed is, maar omdat het ons eerste kind is en ik gewoon graag in Spanje wil zijn, dichtbij mijn familie. Mijn vader is arts en het geeft me een veilig gevoel als hij in de buurt is. Bovendien is het ’s zomers erg heet in Milaan. Arkaitz blijft hier en neemt het vliegtuig naar Spanje zodra de weeën beginnen.”

Ariane van Opzeeland (33) woont sinds augustus 2003 met haar man Arjan (34) en kinderen Luuc (5), Alex (4) en Isabel (4) in Bodio, een klein dorp aan het meer van Varese.

“Toen Arjan bij KPMG de kans kreeg om een paar jaar in Italië te gaan werken hebben we niet lang getwijfeld. In augustus moeten we terug naar Nederland, maar als ze ons zouden zeggen dat we konden blijven zou ik meteen ‘ja’ zeggen. Vooral vanwege de tijd die we als gezin voor elkaar hebben sinds we hier wonen. In Nederland werkte ik in het familiebedrijf van mijn ouders. Hier ben ik thuis. Onze kinderen gaan naar school bij de nonnen. Dat bevalt heel goed. De klasjes zijn nooit groter dan 15 kinderen en ze zijn er veilig. Het is ondenkbaar dat de kinderen zomaar naar buiten rennen als de school uit is. De nonnen letten goed op of de ouders er al zijn om ze op te halen. Door de kinderen bij de nonnen op school te doen hebben we ook veel lokale mensen leren kennen. De school organiseert regelmatig activiteiten voor het hele gezin. Daar doen we graag aan mee. Dan ga je bijvoorbeeld op zaterdag met de kinderen, de ouders en de nonnen het bos in om kastanjes te zoeken en is er op zondag een kastanjefeest met geroosterde kastanjes en kastanjetaarten. We hebben er bewust voor gekozen om geen Nederlandse tv te nemen, geen lid te worden van een expatclub en zo snel mogelijk Italiaans te leren. Het is ons op deze manier goed gelukt om snel te integreren in de lokale samenleving. En de kinderen natuurlijk nog beter. Als ik Italiaans praat verbeteren de kinderen me regelmatig. Ik geniet van ons leven hier. Van de sterke gezinsband, de Italiaanse cultuur, het milde klimaat, het heerlijke eten en niet te vergeten de skipistes op 45 minuten hier vandaan.”

Heleen Fooij woont sinds augustus 2002 met haar man Fred (38) en kinderen Dirk (7), Suze (5) en Hajo (3) in Gavirate, aan het meer van Varese.

“Toen Fred door Randstad naar Milaan werd uitgezonden besloten we al snel om in de buurt van Varese te gaan wonen, zodat de kinderen naar de Europese school konden. Ze krijgen daar les in het Nederlands. We vinden het belangrijk om de aansluiting met het Nederlandse onderwijs zo veel mogelijk te behouden. We zijn ook lid van de Nederlandse Vereniging Noord-Italië. Die organiseert onder meer activiteiten rondom de typisch Nederlandse feestdagen en eens per maand een borrel. Daarnaast ben ik lid van de Benvenuto Club van Varese, een internationale club die openstaat voor iedereen die Engels spreekt en nieuwkomers wegwijs maakt in Varese. De meeste van onze vrienden en kennissen zijn expats, vooral Nederlandse expats. Ik zit wel bij Italiaanse kookles met een Italiaanse docente, maar verder heb ik weinig contact met Italianen. Het is moeilijk om met Italianen in contact te komen. Ze zijn vriendelijk en behulpzaam, maar houden afstand. Onze buren staan bijvoorbeeld altijd voor ons klaar maar we zijn nog nooit bij ze binnen geweest. Bij elkaar op de koffie gaan doen ze hier niet. Als ze je uitnodigen om iets met ze te drinken is dat altijd buitenshuis. Natuurlijk gekleed alsof ze naar een feestje gaan. Want Italianen zien er op elk moment van de dag piekfijn uit, zelfs als ze alleen even naar de supermarkt gaan. Waar ik hier echt van kan genieten is de nabijheid van de bergen. We gaan er ’s zomers bijna elk weekend wandelen en ’s winters skiën. Ik vind het niet zo erg om hier in augustus weer weg te gaan. We weten nog niet waar we dan naartoe gaan, maar in ieder geval niet terug naar Nederland.”

Trek ruim de tijd uit voor het vinden van een woning. Voor niet al heel precies weet waar in Milaan hij wil wonen is het vinden van een geschikte woning een langdurig proces. Makelaars bestrijken in Milaan vaak maar een klein stukje van de stad. Dat betekent tijdrovende bezoeken aan talrijke makelaarskantoren.

Als je de Italiaanse banken kan vermijden doe dit dan ook. Gemiddeld zijn de kosten voor het houden van een bankrekening bij een Italiaanse bank 500 euro per jaar. De Italiaanse banken zijn daarmee de duurste van heel Europa.

Ga eens langs bij het oratorio in de buurt waar je woont. Iedere parochie in Italië heeft er een, een soort buurthuis maar dan met een kerkelijke oorsprong. De oratori hebben over het algemeen een rijk activiteitenprogramma, vooral voor kinderen. Het staat open voor iedereen, ongeacht religieuze achtergrond. Zowel gelovige als ongelovige ouders maken dankbaar gebruik van deze structuur wanneer zij werken en hun kinderen vrij zijn.

Fleur de Ron, mei 2005

Gepubliceerd als ‘Expat File’ in Global Connection, nr.2, 2005 (kwartaalblad voor expatpartners)