Dubbele nationaliteit, dubbele gevoelens

Als je in het buitenland woont, kun je na verloop van tijd meestal het staatsburgerschap van je woonland aanvragen. Dat levert een aantal praktische voordelen op, maar het is ook een emotionele kwestie met vaak dubbele gevoelens ten aanzien van het nieuwe land en het Nederlanderschap.

Ongeveer elf procent van de Nederlanders die in het buitenland wonen heeft een dubbele nationaliteit. Vijfentwintig procent overweegt een tweede nationaliteit aan te vragen of is dat misschien van plan. Dat bleek enkele maanden geleden uit een enquête van de Wereldomroep.

Nederlandse wet

De Nederlandse wet staat het Nederlanders in principe niet toe meer dan één nationaliteit te houden, tenzij je automatisch meerdere nationaliteiten hebt gekregen. Bijvoorbeeld omdat je ouders verschillende nationaliteiten hebben die ze aan jou hebben doorgegeven of omdat je in een land bent geboren dat het staatsburgerschap toekent aan iedereen die op zijn grondgebied is geboren (onder meer Frankrijk, de Verenigde Staten en Canada). Maar neem je vrijwillig het staatsburgerschap van een ander land aan dan verlies je het Nederlandse staatsburgerschap.

Europese Unie

De Nederlandse wetgeving volgt uit het Verdrag van Straatsburg dat bepaalt dat een meervoudige nationaliteit niet wenselijk is. De betrokken staten konden hier zelf invulling aan geven en bijvoorbeeld autonoom blijven bepalen wie het staatsburgerschap kan verkrijgen of verliezen. Vandaar dat de wetten met betrekking tot de meervoudige nationaliteit zelfs in iedere EU-lidstaat verschillend zijn. In Nederland geldt bijvoorbeeld een uitzondering op de basisregel voor mensen met een buitenlandse echtgenoot. Zij kunnen de nationaliteit van hun partner aannemen en ook de Nederlandse nationaliteit behouden.

Band met Nederland

Ron van de Crommert (42) woont sinds eind 2000 in de Verenigde Staten. Hij is getrouwd met een Amerikaanse en kon na drie jaar huwelijk het Amerikaanse staatsburgerschap aanvragen zonder zijn Nederlandse paspoort in te hoeven leveren. “Als ik mijn Nederlandse nationaliteit had moeten opgeven om de Amerikaanse te kunnen krijgen, zou ik er waarschijnlijk van af hebben gezien. Mijn Nederlanderschap opgeven had ik niet gedaan. Ik voel me nog te nauw verbonden met Nederland. Ik ben er opgegroeid, heb er de eerste vijfendertig jaar van mijn leven gewoond en mijn familie en vrienden wonen er nog steeds. Ik houd de gebeurtenissen in Nederland nog maar zijdelings bij, maar er is nog steeds een emotionele band. Misschien dat die afneemt als ik hier vele jaren woon en mijn familie in Nederland er niet meer is. Maar ik denk dat er altijd een band blijft bestaan.”

Amerikaans staatsburgerschap

Ron vroeg niet direct het Amerikaanse staatsburgerschap aan. “Je kan na drie jaar huwelijk met een Amerikaans staatsburger de Amerikaanse nationaliteit aanvragen. Maar we wisten in het begin nog niet hoe het allemaal zou lopen.” Ron en zijn vrouw kwamen uiteindelijk in Seattle terecht en Ron vond een baan als manager van een documentatieteam bij Oracle. Daarnaast geeft hij Nederlandse les en doet hij freelance vertaalwerk. “Het werd zo in de loop van de tijd duidelijk dat we hier langere tijd zouden blijven en we hadden geen plannen om te terug te keren naar Nederland. Pas toen ben ik erover gaan denken om het Amerikaanse staatsburgerschap aan te vragen.”

Praktische voordelen

Ron zag vooral praktische voordelen in het Amerikaanse staatsburgerschap. “Je mag stemmen, het erfrecht is gunstiger en je hebt minder paperassen. Bovendien moet je voor bepaalde banen de Amerikaanse nationaliteit hebben.” Geruchten dat Nederland het recht op een dubbele nationaliteit in de toekomst misschien wel eens kon afschaffen, zetten Ron ertoe concrete stappen te ondernemen en de naturalisatieprocedure in gang te zetten. De Amerikaanse autoriteiten namen Rons verleden onder de loep, hij moest een Engelse taaltest doen en hij moest enkele vragen beantwoorden over de Amerikaanse samenleving. Veel stelden de tests niet voor, herinnert hij zich. Het gehele proces nam een goede zes maanden in beslag. Bij de naturalisatieceremonie in Seattle waren honderdenzes nieuwe Amerikanen uit negenendertig landen aanwezig.

Ron heeft niet het idee dat het Amerikaanse staatsburgerschap hem meer betrokken heeft gemaakt bij de Amerikaanse samenleving. “Ik denk dat het eerder andersom is. Je voelt je betrokken en daarom vraag je het staatsburgerschap aan.” Evenmin heeft hij het idee dat hij meer geaccepteerd wordt nu hij Amerikaan is. “Mensen in mijn omgeving zien mij niet anders dan voorheen. Toen ik de Amerikaanse nationaliteit verkreeg, werd ik van alle kanten gefeliciteerd, maar men had er geen enkel probleem mee dat ik ook nog Nederlander was.”

Land van immigranten

Amerika is altijd een land van immigranten geweest. Eigenlijk is iedereen er een beetje immigrant. Het hebben van een dubbele nationaliteit staat er volgens Ron dan ook niet ter discussie, ook niet voor wat betreft politici. Amerika’s beroemdste gouverneur (de hoogste baas van een Amerikaanse Staat), Arnold Schwarzenegger (gouverneur van Californië), is behalve Amerikaan ook Oostenrijker. Of Ron zich Amerikaanser voelt nu hij een Amerikaans paspoort heeft, vindt hij een moeilijke vraag. “Wat is je Amerikaan voelen?” vraagt hij zich af. “Ik voel me hier erg thuis, maar als er iets is dat ik heb geleerd in mijn zeven jaar in de VS is dat de Amerikaanse samenleving zo divers is dat het heel moeilijk te zeggen is wat typisch Amerikaans is.”

Eenheid binnen het gezin

De reden dat mensen met een buitenlandse partner wel de nationaliteit van hun partner kunnen aannemen zonder hun Nederlanderschap te verliezen is dat de eenheid van nationaliteit in het gezin bewaard blijft. Voor Wilma de Lange (38) speelde dit inderdaad een rol in haar beslissing om de Zwitserse nationaliteit aan te vragen. “Mijn man is Zwitsers, mijn kinderen zijn Zwitsers en we wonen in Zwitserland. Zwitserland is mijn thuis. Het is een gevoelskwestie.”

Zwitserland

Wilma woont sinds 2000 in Zürich. Zwitserland heeft strenge regels voor het verkrijgen van het staatsburgerschap. Je kunt dit in principe pas aanvragen als je minstens twaalf jaar officieel in Zwitserland woont. Maar omdat Wilma met een Zwitsers staatsburger is getrouwd viel ze onder een regeling van erleichterte Einbürgerung. Ze kon daardoor al na drie jaar huwelijk en vijf jaar verblijf in Zwitserland een aanvraag indienen. Wilma heeft de aanvraag nog niet zo lang geleden ingediend en het is nog een verrassing hoe de procedure precies zal verlopen. “Je betaalt een geldelijk bedrag en moet aan verschillende voorwaarden voldoen. Je mag natuurlijk geen gevaar vormen voor de Zwitserse staat, maar daarnaast moet je ook laten zien dat je geïntegreerd bent in de Zwitserse samenleving. Daarvoor krijg je een gesprek met een inburgeringsambtenaar. Je aanvraag wordt vervolgens openbaar gemaakt en in de krant geplaatst. Op die manier kunnen andere Zwitsers nog een bezwaar indienen. Omdat Zwitserland een federatie is moet je aanvraag na goedkeuring op federaal niveau, door het Kanton en door de gemeente worden goedgekeurd.” Wilma verwacht dat de procedure enkele maanden zal duren.      

Zeggenschap

Het Zwitserse staatsburgerschap van haar man en kinderen is niet de enige reden dat Wilma overwoog Zwitserse te worden. “Er is hier bijna iedere maand wel een referendum. Vaak over zaken die direct of indirect van invloed zijn op mij en mijn gezin. Daar mag je alleen aan meedoen als je Zwitser bent.” Wilma denkt daarom wel dat het verkrijgen van het Zwitserse staatsburgerschap haar meer betrokken zal maken bij de Zwitserse samenleving. “Als je zelf mag stemmen verdiep je je meer in de betreffende kwestie en dus in de Zwitserse samenleving dan wanneer je toch niet mag stemmen.”  Maar ze denkt niet dat mensen anders tegen haar zullen aankijken. “De meeste mensen weten helemaal niet of je wel of niet een Zwitsers paspoort hebt. Bovendien wonen hier in Zürich zoveel buitenlanders. Veertig procent is Duitser. Ik denk dat meeste er helemaal niet bij stilstaan.”

Voetbal

Ook Wilma zou de Zwitserse nationaliteit niet hebben aangevraagd als ze de Nederlandse dan zou verliezen. “Je blijft toch altijd een emotionele band houden met Nederland. Ik voel me wel iets minder Nederlands dan toen ik in Nederland woonde. Maar nog wel meer Nederlands dan Zwitsers. En tijdens evenementen als het EK of WK voetbal voel ik me weer even honderd procent Hollands. Maar eigenlijk voel ik me vooral Europeaan.”

Belasting

Naast het recht om te stemmen en je verkiesbaar te stellen, biedt het Zwitserse staatsburgerschap nog meer voordelen. De inkomstenbelasting wordt op een gunstigere manier berekenend en je kan solliciteren naar overheidsfuncties die je alleen kunt bekleden als je Zwitser bent. Daarnaast moet je bijvoorbeeld voor het afsluiten van gas, water en licht borg betalen als je geen Zwitser bent.

Kiesrecht

Als je als Nederlander in een andere lidstaat van de Europese Unie gaat wonen, levert het aanvragen van een tweede nationaliteit behalve het volledige kiesrecht weinig voordelen op. Europeanen kunnen bijvoorbeeld in iedere andere lidstaat overheidsfuncties vervullen of onroerend goed kopen. Het komt dan ook veel minder vaak voor dat Nederlanders een andere Europese nationaliteit aanvragen.

Spanje

Dat is ook de ervaring van Nancy Swaanen (33). Zij woont sinds 2005 in Andalusië (Spanje) en beheert de website www.hetroerom.com, aanvankelijk een weblog voor familie en vrienden maar uitgegroeid tot een van de belangrijkste Nederlandstalige informatiepunten over emigreren naar en wonen in Spanje. “Ik krijg vragen over van alles en nog wat, maar vrijwel nooit over het aanvragen van de Spaanse nationaliteit,” vertelt ze. “Ik ken hier voor zover ik weet ook geen Nederlanders met een Spaans paspoort. Het is geen issue.” Volgens Nancy heeft dit naast de weinige praktische voordelen die het zou opleveren nog andere redenen. “Er wonen veel Nederlanders in Spanje en die wonen vaak geconcentreerd in dezelfde gebieden. Die mensen houden meestal een heel sterke band met Nederland. Zij hebben niet de drang om Spanjaard te worden.” Daarnaast ziet Nancy een groeiende trend in tijdelijke vestiging. “Emigranten zijn steeds jonger en willen hun toekomst niet vastleggen. Ze emigreren niet met het idee om hun hele leven in Spanje te blijven, maar zien wel hoe het loopt en hoe lang ze het naar hun zin hebben. Dan heeft het natuurlijk weinig zin de Spaanse nationaliteit aan te vragen. Deze mensen voelen zich vaak ook meer wereldburger dan burger van een bepaald land.”

Gemengde gevoelens

Zelf kan Nancy de Spaanse nationaliteit niet aanvragen omdat ze daarvoor te kort in Spanje woont. Ze heeft gemengde gevoelens over een eventuele dubbele nationaliteit. “Aan de ene kant zou ik het graag willen. Ik woon hier, hier is mijn leven en ik doe mijn best te integreren. Het aannemen van de Spaanse nationaliteit zou een soort bevestiging zijn dat ik hier echt thuis ben. Ik zou dan niet meer alleen een deel van Spanje zijn, maar Spanje ook een deel van mij. Het is vooral iets symbolisch en puur een gevoelskwestie. Aan de andere kant voel ik me nog volledig Nederlander, ook al voel ik me heel erg bevoorrecht dat ik in Spanje woon. Nederland blijft toch mijn thuisland. Ik heb geen Spaanse partner en zou mijn Nederlanderschap geloof ik nooit opgeven. Maar wie weet denk ik daar over twintig jaar wel heel anders over.” 

Twee walletjes

In 1963, toen het Verdrag van Straatsburg werd opgesteld, werd een meervoudige nationaliteit om verschillende redenen niet wenselijk geacht. Een van die redenen was dat men niet wilde dat sommige Europese burgers van meerdere walletjes konden eten. Maar staatsburgerschap brengt naast rechten ook plichten met zich mee en naast voordelen soms onverwachte nadelen. In 2005 werd Michaëlla Jean benoemd tot Gouverneur-Generaal van Canada. Ze had enkele jaren voor haar benoeming op basis van haar huwelijk met een Fransman de Franse nationaliteit aangenomen. En het Franse Burgerlijk Wetboek verbiedt Franse staatsburgers in andere landen overheids- of militaire functies uit te oefenen. Jean werd als Gouverneur-Generaal zowel vice-staatshoofd als opperbevelhebber van het Canadese leger. De Franse ambassade verklaarde uiteindelijk dat Jean niet zou worden vervolgd omdat haar functie vooral een ceremoniële was. Toch deed Jean twee dagen voordat ze aan haar nieuwe baan begon afstand van haar Franse nationaliteit om een verdere controverse te voorkomen. Voor de Canadezen zelf is het trouwens geen enkel punt als een politicus meerdere nationaliteiten houdt. Veel politici hebben naast hun Canadese ook de Franse of Britse nationaliteit. Een nog veelvoorkomende plicht van het staatsburgerschap is de dienstplicht. En in sommige landen, zoals de Verenigde Staten, betaal je belasting op basis van het burgerschap, ook als je buiten de Verenigde Staten woont.  

Dubbele loyaliteit

Een tweede en belangrijkere reden was om een dubbele loyaliteit te voorkomen. Men dacht daarbij - het Verdrag werd nog geen twintig jaar na de Tweede Wereldoorlog opgesteld - vooral aan oorlog. Inmiddels is oorlog tussen de lidstaten van de Europese Unie niet meer zo waarschijnlijk, maar de kwestie van dubbele loyaliteit speelt nog steeds. In Nederland laaide enkele maanden geleden de discussie hoog op over de dubbele nationaliteit van de staatssecretarissen Aboutaleb en Albayrak. Men vroeg zich af of zij met twee paspoorten de Nederlandse zaak wel volledig zouden behartigen.

Integratie

Verschillende landen die het Verdrag van Straatsburg over de meervoudige nationaliteit tekenden, hebben het in de loop van de jaren weer opgezegd. Belgen kunnen sinds afgelopen juni weer een tweede nationaliteit aanvragen zonder hun Belgische nationaliteit kwijt te raken (mits ook hel land waarvan zij de nationaliteit aanvragen ook een dubbele nationaliteit toestaat). Het doel van de Belgische regering is om Belgen de kans te geven beter te integreren in het land waar ze wonen zonder hun band met België te verliezen. Volgens de belangenvereniging ‘Vlamingen in de wereld’ is er veel vraag naar een dubbele nationaliteit onder Vlamingen die in het buitenland wonen. Ook onder Nederlanders zou de vraag waarschijnlijk toenemen als Nederland meerdere nationaliteiten zou toestaan. Het zou Nederlanders die buiten Nederland wonen een stapje verder helpen bij hun integratie in een vreemde samenleving. 

Fleur de Ron,

26 juli 2006

Gepubliceerd in Ajuus Magazine (www.ajuus.nl)

Meer informatie over wonen en werken in Italië vind je ook op Italie da vivere