Wonen en werken in wereldstad Milaan

Milaan is het economische en creatieve centrum van Italië. Het is de meest internationale stad van het land. Een echte expatstad waar zo’n achthonderd Nederlanders wonen.

“Milaan heeft weinig te maken met het beeld van Italië als vakantieland,” vertelt Thijs Pulles (30). “Weinig oude kerkjes, geen heuvels, geen knus centrum. Het gaat hier over design en mode. Hier zit het geld van Italië. Dat zie je en de mensen vertellen het je ook graag.” Milaan is het economisch centrum van Italië, vooral bekend om zijn modehuizen, Alfa Romeo en financiële instellingen. Veruit het grootste deel van de Italiaanse en buitenlandse bedrijven is in Milaan gevestigd, waaronder zo’n vijfentachtig Nederlandse. Het is de werkstad van het land. Met drie procent van de Italiaanse bevolking zorgt Milaan voor ongeveer een kwart van het Bruto Nationaal Product. La cucina a Milano, la corte a Roma (de keuken in Milaan, het hof in Rome) zegt een oud Milanees spreekwoord: in Milaan wordt gewerkt, in Rome genoten. In en om Milaan wonen ongeveer achthonderd Nederlanders. Daarvan is een groot deel uitgezonden door een Nederlands of ander buitenlands bedrijf.

Architect

Thijs verhuisde drieëneenhalf jaar geleden op eigen initiatief naar Milaan. Hij is architect en werkt voor Italo Rota, een bekende naam in de wereld van de architectuur. Werken voor een Italiaans architectenbureau is niet hetzelfde als voor een Nederlands. “Je moet je hier als jonge architect veel meer bewijzen,”vertelt hij. “Tot je vijfendertigste wordt er nauwelijks naar je geluisterd. Een ander groot verschil is dat architecten in Italië niet in loondienst werken, maar als freelancer. Het voordeel daarvan is dat je voor meerdere bedrijven kunt werken. Maar in de praktijk heb ik daar helemaal geen tijd voor. Ik werk fulltime voor slechts één bedrijf. En dan is het een nadeel, want als freelancer heb je minder rechten en het salaris is niet wat het zou moeten zijn.”

Netwerken

Thijs heeft als Nederlandse architect weinig moeite gehad met het vinden van een baan. “De Nederlandse architectuur staat hier in hoog aanzien. Ze gingen er daarom al bij voorbaat van uit dat ik een goede architect zou zijn.” Toch is het vaak een hele opgave om een baan te vinden in Milaan. Niet omdat er geen werk is, want in Milaan ligt de werkloosheid niet hoger dan in Nederland. Maar het is cruciaal om veel mensen te kennen. Slechts een kwart van alle vacatures komt in een krant, op internet of bij een uitzendbureau terecht. De rest wordt via-via ingevuld.  

Woning

Via-via is niet alleen een effectieve manier om een baan te vinden. Thijs en zijn Italiaanse vriendin hebben op deze manier ook hun woning gevonden, een tweekamerappartement op twintig minuten lopen van de Dom. Milaan is na Venetië de duurste stad van Italië. In het centrum kost een gemiddeld driekamerappartement al snel 2000 euro per maand. De duurste wijk is Brera. Deze wijk, met zijn beroemde gelijknamige kunstmuseum, ligt tussen de parken Sempione en Indro Montanelli, op een steenworp afstand van de Dom en de dure winkelstraten. Brera is geliefd onder goedverdienende expats zonder kinderen. Het is wijk met vooral negentiende eeuwse woongebouwen. Een wat grijze wijk, waarvan de charme eigenlijk pas zichtbaar wordt als de houten poorten van een van de gebouwen zich toevallig openen. Je wordt dan als nietsvermoedende voorbijganger verrast op een elegante binnenplaats, vaak rijk begroeid met hedera’s en kleurige klimrozen die tot de hoogste verdiepingen van de palazzi reiken.

Was en oude vrouwtjes

Een van de gezelligste wijken van Milaan is het pittoreske Navigli, aan de zuidkant van het centrum. De wijk ligt rondom de grachten (‘navigli’) die Leonardo Da Vinci in de vijftiende eeuw ontwierp. Hier doet weinig aan een miljoenenstad denken. Geen hoge flatgebouwen, maar romantische, okergele huizen. De wijk is met zijn talrijke barretjes en restaurantjes een populair uitgaansgebied. Olaf de Groot (26) woont ruim anderhalf jaar in Milaan. In augustus verhuisde hij van een kamer naar een appartement in Navigli. “We wonen hier echt op zijn Italiaans,” vindt hij. “In een mooi, oud gebouw met een binnenplaats met bloemen en planten, waar de was buiten hangt en oude vrouwtjes hun balkon aanvegen.” Olaf woont met zijn Nederlandse vriend op 35 vierkante meter en daarvoor betalen ze zo’n duizend euro. “De verhoudingen tussen de huurprijzen en de salarissen liggen hier volslagen scheef, want de salarissen liggen hier een stuk lager dan in Nederland. Maar als we Milanezen op bezoek krijgen, vertellen ze ons hoe goedkoop we wonen! We hadden ook voor een goedkopere woning kunnen kiezen. Maar dan kom je in een buitenwijk terecht, waar tachtig procent van de gebouwen uit hoge, grijze blokken bestaat en waar afval en oude auto’s het straatbeeld domineren.” 

Kinderen

Expats met kinderen kiezen vaak voor een woning buiten de stad. Milaan heeft weinig gebieden waar kinderen ongestoord kunnen spelen. Mirjam Buitelaar (35) is voor haar gezin op zoek naar een huis in of rond het aangrenzende Monza. Haar man werkt voor een Nederlands bedrijf en werd in januari na vier jaar Chicago naar Milaan uitgezonden. Ze wonen tijdelijk op de twintigste verdieping van een flatgebouw in het centrum. Niet echt ideaal voor hun kinderen van 3 jaar en 4 maanden vindt Mirjam. “Er zijn in Milaan maar weinig speeltuintjes. En een huis met een tuin is hier bijna niet te vinden en al helemaal niet te betalen.”

Milieuvervuiling

Een van de redenen waarom Mirjam in Monza naar een huis zoekt is de internationale school die daar is gevestigd. Om dezelfde reden wonen veel expats die maar tijdelijk in Italië zijn in Varese, waar de Europese school is gevestigd, en in Como, dat een internationale school huisvest. Varese en Como liggen beide in het merengebied ten noorden van Milaan. Mensen met kinderen gaan er ook wonen om aan de enorme luchtvervuiling van Milaan te ontkomen. Milaan kwam de afgelopen jaren bij metingen verschillende malen als meest vervuilde stad van Europa uit de bus. Volgens wetenschappers is de vuile lucht die mensen er op een dag inademen gelijk aan het roken van 15 sigaretten. Bijna onafgebroken is de stad overdekt met een grijze koepel van smog, die al vanaf grote afstand zichtbaar is. Door een systeem van targhe alternate (afwisselende nummerborden) gaat het stadsbestuur de strijd aan met de vervuiling. In perioden van grote vervuiling mogen op even dagen alleen auto’s met even nummerborden in de stad rijden, op oneven dagen alleen auto’s met oneven nummerborden. Daarnaast kondigt het stadsbestuur regelmatig autoloze zondagen af.

Stijl

Veel Milanezen hebben een buitenhuis. Doordeweeks wonen ze in een appartement in de stad, in het weekend zoeken ze de frisse lucht op in hun huis aan een van de meren, in de bergen of aan zee. Een tweede huis buiten de stad sluit ook aan bij de Milanese voorliefde voor status symbolen. Milanezen houden van stijl en willen dat ook uitstralen. Niet voor niets huisvest Milaan enkele van de beroemdste modehuizen ter wereld, waaronder Armani  en Gucci. “Milanezen zijn veel meer op mode en uiterlijk gericht dan Nederlanders,” vertelt Thijs. “Ze maken hier veel grappen over Nederlandse en Duitse toeristen die met witte sokken in hun sandalen door de stad lopen. Dat kan hier echt niet! En eigenlijk hebben ze daar ook wel gelijk in.” Zelfs de opa’s die met hun kleinkinderen in de speeltuintjes spelen zien er volgens Mirjam altijd netjes en verzorgd uit. “Altijd een nette pantalon en een overhemd. Je zult ze er niet snel slordig bij zien lopen.” Ze woont pas een paar maanden in Milaan maar de waarde die de mensen er aan hun uiterlijk hechten werd haar direct duidelijk. “Toen wij op zoek waren naar een woning hebben we heel wat appartementen gezien. De mensen zien er perfect uit, hun woningen vaak vreselijk. Ze geven hun geld blijkbaar liever uit aan kleding en zonnebrillen dan aan hun huis.”

Harde werkers

Maar de nieuwste collectie van de Milanese modeontwerpers, een dure zonnebril, een grote auto en het meest geavanceerde mobieltje kosten geld. Milanezen staan in Italië dan ook bekend als harde werkers. Olaf had inderdaad niet verwacht zulke lange dagen te maken. Hij is promovendus aan de privé-universiteit Bocconi, die wereldfaam geniet op het gebied van economische en financiële studies. “Ze beginnen hier ’s ochtends iets later, maar werken dan ook tot acht of negen uur ’s avonds door. Je ziet het ook aan de files. In Nederland zit je rond vijf uur in de spits. Hier is dat tussen zeven en acht.”

Obsessie met eten

Er zijn volgens Olaf talloze cultuurverschillen tussen hem en zijn Italiaanse collega-promovendi. Het opvallendste vindt hij de Italiaanse obsessie met eten. “Nederlanders vinden iets lekker of niet. Maar Italianen hebben echt een mening over eten en weten je precies te vertellen waarom het eten uit hun geboortestreek beter is dan dat uit andere streken. Ze hebben een echte eetcultuur vol vele ongeschreven regels. Zo kun je pesto bijvoorbeeld echt niet zomaar met iedere soort pasta eten, maar alleen met spaghetti. Dat kent Nederland niet.” Een ander verschil werd duidelijk toen Olaf besloot kerst met zijn vriend in Milaan te vieren. “Iedereen vroeg wanneer ik naar huis ging. Ze waren geshockeerd toen ik vertelde dat ik in Milaan bleef. Komt je familie hierheen? vroegen ze. Ze snapten niet hoe ik het in mijn hoofd haalde om de kerst zonder mijn familie door te brengen.”

Meren, skipistes en zee

De meeste buitenlanders vinden Milaan niet mooi en ook niet schoon. Wat het voor de meeste toch aantrekkelijk maakt is de ligging. In een half uur zit je aan het schilderachtige Comomeer of sta je op de skipiste en in anderhalf uur zit je aan de Middellandse Zee. Met de auto rij je in een dag naar Nederland en vanaf het nabij gelegen vliegveld Orio al Serio vlieg je met Ryan Air of Transavia in anderhalf uur tegen een voordelig tarief naar Amsterdam of Eindhoven.

International sfeer

Maar de stad is ook populair om de internationale sfeer. Het aantal expats uit de hele wereld is groot en groeiende. Er wonen ruim twintig duizend buitenlanders uit de Europese Unie en zeventienhonderd uit Noord-Amerika. Er zijn Europese, Amerikaanse, Britse, Franse, Zwitserse, Zweedse, Japanse en internationale scholen. Daarnaast is er een Amerikaans medisch centrum met huis- en kinderartsen en een internationale kliniek met Engelstalige huisartsen, tandartsen en medisch specialisten. Er zijn vier Engelstalige bioscopen, verschillende internationale boekwinkels en talrijke expatclubs.

Nederlanders

Nederlanders in en om Milaan kunnen elkaar onder meer ontmoeten tijdens de borrels van NLBorrels. Die vinden een keer per maand plaats en verder met feestdagen en voetbalwedstrijden. Gemiddeld komen er zo’n vijftig mensen per avond op af. “Een heel gevarieerd publiek zowel qua leeftijd als qua achtergrond,” vertelt Edgar Hütte, organisator van de borrels. “Het grootste deel bestaat uit hoger opgeleiden tussen de 25 en 40 jaar die in het Milanese bedrijfsleven werken. De meeste wonen hier pas enkele jaren, maar er zijn ook vaste borrelaars die al tien of vijftien jaar in Milaan wonen.” NLBorrels is geen Nederlandse club. De borrels staan voor iedereen open en er zijn geen verplichtingen. Ook de Nederlandse Vereniging Noord-Italië organiseert maandelijks een borrel. De Benvenuto Club, een internationale club voor expatvrouwen, heeft ook een aantal Nederlandse leden.  

Verblijfsvergunning

Een belangrijk onderwerp van gesprek is het verkrijgen van een verblijfsvergunning. Ook burgers uit EU-lidstaten moeten deze aanvragen. De traagheid en het gedrag van ambtenaren is een van de grootste ergernissen onder buitenlanders. De Italiaanse bureaucratie staat bekend om zijn logheid, maar de meeste Nederlanders kunnen zich er nauwelijks een voorstelling bij maken. Tot ze met de neus op de feiten worden gedrukt. “Ik probeer al een half jaar mijn verblijfsvergunning te verlengen,” vertelt Olaf. “Ik ben al zeker tien keer bij de vreemdelingenpolitie geweest. Je mag er niet naar binnen maar moet samen met honderden andere buiten wachten. Dat kan wel drie uur duren. Ze maken de ene fout na de andere, waardoor je een maand later weer terug moet komen en weer uren buiten staat te wachten.” Mirjam en haar man hebben iemand van een bureau voor expat relocation ingeschakeld om hen te helpen. “Er is geen touw aan vast te knopen,”vertelt ze. De ene ambtenaar zegt dit, de andere dat. En in een andere gemeente kan het weer helemaal anders zijn.” Daar komt bij dat het zelfs bij de vreemdelingenpolitie moeilijk is een ambtenaar te vinden die Engels spreekt. Minimale kennis van de Italiaanse taal is daarom onmisbaar.

Sociale contacten

Ook om sociale contacten op te bouwen met Italianen is beheersing van de taal essentieel, want maar weinig spreken er Engels. Toch blijft het moeilijk om een echte vriendschap op te bouwen met Milanezen, vinden veel buitenlanders. Ze zijn vriendelijk en behulpzaam en staan voor je klaar als je iets nodig hebt, maar laten je niet snel toe in hun huis en hun privé-leven. Veel Nederlanders omschrijven vriendschappen met Italianen als oppervlakkig. Thijs heeft vooral contacten met Italianen. “Het is redelijk makkelijk om contact te leggen. Iedereen is al snel je vriend. Maar de meeste vriendschappen zijn oppervlakkig. ‘Uit het oog, uit het hart’ is op Italianen erg van toepassing.” Dat vindt ook Olaf. “Het is gezellig als je samen bent, maar als je elkaar even niet ziet, hoor je ook niets meer van ze.”

Leuke plekjes

Ook al is Milaan niet de mooiste stad van het land, leuke plekjes zijn er genoeg. Een plaats waar iedereen graag lijkt te komen is het Parco Sempione. Ooit was dit de tuin van het kasteel van de machtige familie Sforza, die tijdens de Renaissance over Milaan heerste. Leonardo da Vinci werkte er eind vijftiende eeuw aan het hof. Hij ontwierp onder meer verdedigings- en waterwerken en schilderde Het laatste avondmaal in de kerk Santa Maria delle Grazie. Thijs vertelt dat hij ’s zomers graag een biertje drinkt in het park. En ook Mirjam komt er graag. “Het is een leuke plek voor kinderen. Je kan er gezellig wandelen, er zijn speeltuintjes en een kleine kermis en je kunt er wat eten,” vertelt ze. Olaf komt vooral graag op de maandelijkse antiekmarkt langs de grachten van zijn wijk en op het dak van de Dom. “Je hebt daar prachtig uitzicht over de stad. Het een ideale plaats om lekker in de zon te liggen en een boekje te lezen.” Een andere favoriet van zowel Milanezen als buitenlanders is de aperitivo, het borreluurtje na werktijd. De prijs van de drankjes gaat dan omhoog naar zo’n 6 euro, maar er mag dan onbeperkt worden gegeten van de vele soorten snacks en hapjes die op de bar staan uitgestald. 

Draai vinden

Mirjam moet haar draai nog vinden in Milaan. Olaf en Thijs voelen zich er inmiddels goed thuis. “Ik hou van grote steden,” zegt Olaf. “Soms loop ik op straat en denk ik: ik loop in een wereldstad, hier woon ik en hier weet ik de weg. Dat maakt me blij.” Thijs had niet gedacht dat het zo lang vol te houden in Milaan. “Ik ben nooit zo’n avonturier geweest. Als ik niet verliefd was geworden op een Italiaanse zou ik nooit uit het veilige Nederland zijn weggegaan. Het verrast me dat ik hier toch wel op mijn plek zit.”

Miljoenenstad maar toch typisch Italiaans

In de dertiende eeuw was Milaan met 200.000 inwoners de grootste stad van Europa. Tegenwoordig is het een metropool met 4 miljoen inwoners waarvan er bijna 1,5 miljoen binnen de stadsgrenzen wonen. Milaan is niet meer de grootste maar wel nog steeds de belangrijkste stad ten zuiden van de Alpen. Het is de meest internationale stad van Italië, maar toch typisch Italiaans.

Fleur de Ron Zanini, maart 2007

Gepubliceerd in Ajuus Magazine, nr.4, juli/augustus 2007

Meer informatie over wonen en werken in Italië vind je ook op Italie da vivere

Meer informatie over wonen en werken in Italië vind je ook op Italie da vivere