© Fleur de Ron, www.deronzanini.com, fleur@deronzanini.com, tel: 0039 328 0868564
Gewapende overvallen op huizen en winkels zijn in Italië een bijna dagelijks terugkerend fenomeen. Sinds afgelopen dinsdag hoeven Italianen niet meer bang te zijn voor vervolging als zij zichzelf en hun spullen met wapens verdedigen.
Clarence Seedorf en zijn gezin kwamen afgelopen november met de schrik vrij toen rond tien uur ’s avonds drie gewapende mannen hun villa net buiten Milaan waren binnengedrongen. De bandieten maakten 110 duizend euro buit maar gingen er verder zonder geweldplegingen vandoor. Vaak hebben overvallen in Italië een veel dramatischer verloop. Bijna dagelijks berichten media over overvallen met mishandeling, bedreigingen met vuurwapens en niet zelden een dodelijke afloop. Het laatste dodelijke slachtoffer viel op 31 december toen overvallers de woning binnendrongen van een 29-jarige man, die er juist zijn afstudeerfeestje vierde en voor de ogen van zijn vrienden werd doodschoten.
In 2004 vonden er in Italië 420 overvallen in huis plaats, vooral in het rijkere noorden van het land. Volgens Marzio Barbaglio, socioloog en voorzitter van de strafrechtcommissie van ISTAT (het Italiaanse bureau van de statistiek), het hoogste aantal van de afgelopen veertig jaar. Vooral de laatste jaren is het aantal overvallen explosief gestegen. Uit een onderzoek naar de veiligheid van 215 steden wereldwijd van adviesbureau Mercer kwam de Italiaanse hoofdstad Rome als meest misdadige stad van West-Europa naar voren. Milaan stond op de derde plaats. En volgens gegevens van Interpol steeg het aantal misdaden in Italië de afgelopen jaren terwijl er in bijna alle andere lidstaten van de Europese Unie een dalende lijn te zien was.
Niet alleen door metalen hekken voor de ramen, geblindeerde deuren en dure alarmsystemen hopen Italianen zich te beschermen tegen overvallen en geweldplegingen. 12% is tevens in het bezit van een wapen om zichzelf tegen indringers te verdedigen. Bij iedere nieuwe geweldsgolf laait in Italië de discussie over ‘wettige verdediging’ op. Moet een man in zijn eigen huis toezien hoe zijn vrouw en kinderen met een vuurwapen worden bedreigd of mishandeld omdat het beschermen van zijn gezin hem een paar jaar gevangenisstraf kan opleveren? En moet een juwelier of een benzinepomphouder zich om dezelfde reden keer op keer laten beroven? Het recht in eigen hand nemen kwam verschillende winkeliers op een paar jaar cel te staan. Maar net zoveel anderen kostte het passief ondergaan van een overval het leven.
De rechtse Lega Nord had het thema in 2001 in haar verkiezingsprogramma opgenomen. De partij beloofde ‘gerechtigheid’. De wet moest voor de slachtoffers gaan zorgen en niet meer voor de daders. Het wijzigingsvoorstel werd afgelopen dinsdag aanvaard. Volgens de nieuwe wet is iedere vorm van verdediging, ‘door gebruik van een wapen (…) of een ander geschikt middel’ legitiem om zichzelf en zijn eigendommen te beschermen, in huis en op plaatsen waar commerciële activiteiten plaatsvinden. Er zijn twee voorwaarden in de wet opgenomen: er moet sprake zijn van gevaar voor agressie en schieten op een vluchtende dader mag niet.
In de meeste EU-lidstaten, Nederland inclusief, geeft de wet burgers het recht zowel zichzelf als bezittingen te verdedigen. Uitgangspunt daarbij is het proportionaliteitsbeginsel, dat bepaalt dat de verdediging in verhouding moet staan tot de dreiging. Niemand wordt vervolgd als hij iemand doodt om zijn eigen leven te redden. Maar een winkelier die een dief doodschiet omdat hij een paar sinaasappels uit zijn winkel heeft gestolen kan op een paar jaar gevangenisstraf rekenen. De nieuwe Italiaanse wet zet het proportionaliteitsbeginsel buiten spel door het verdedigen van spullen gelijk te stellen aan het verdedigen van het eigen leven. Volgens hoogleraar strafrecht aan de Universiteit van Turijn, Carlo Grosso, zijn sinds dinsdag in Italië een sinaasappel en een mensenleven in theorie evenveel waard. Daadwerkelijke dreiging, een noodzakelijke voorwaarde in andere EU-landen, hoeft in Italië ook niet meer. Het is voldoende dat er ‘gevaar voor agressie’ is. De wetswijziging is een binnenlandse aangelegenheid waarmee de Europese Unie zich in principe niet bemoeit.
Van de 52.000 deelnemers aan een peiling van dagblad Corriere della Sera was 66% het ermee eens dat slachtoffers van overvallen voortaan op de dader mogen schieten zonder daardoor te worden vervolgd. Maar de wet verdedigt alleen mensen die legaal een wapen bezitten. Volgens ISTAT bezat in 2002 13,3% van de Italianen een vuurwapen. 8,8% voor de jacht, 4,5% ‘uit aangetoonde behoefte aan zelfverdediging’. Onder deze laatste categorie vallen bijvoorbeeld juweliers, belastinginners, deurwaarders en winkeliers die grote sommen geld in hun kassa hebben (zoals benzinepomphouders). Maar ook burgers die op een andere manier meer dan gemiddeld risico lopen, omdat ze bijvoorbeeld op een afgelegen plaats of in een gevaarlijke wijk wonen, kunnen een vergunning voor wapenbezit aanvragen. Of een wapen mag, bepaalt een provinciale prefect naar eigen inzicht en goeddunken.
www.studiocataldi.it/codicepenale (het Italiaanse wetboek van strafrecht online)
Fleur de Ron
27 januari 2006