|
Nederlands onderwijs voor expatkinderen
Nederlands onderwijs in het buitenland zorgt ervoor dat expatkinderen bij terugkeer in Nederland minder problemen hebben om weer
aansluiting te vinden op school. Maar het zorgt ook voor een houvast en geeft
een kind daarom zelfvertrouwen. De Stichting Nederlands Onderwijs in het
Buitenland (Stichting NOB) bestaat dit jaar 25 jaar en ondersteunt Nederlandse
scholen over de hele wereld.
De Stichting NOB werd in 1980 in het leven geroepen door
het Nederlandse bedrijfsleven. Tot de jaren vijftig was het voornamelijk Shell
geweest die werknemers naar het buitenland uitzond en in afgelegen gebieden
Nederlandse scholen oprichtte. Ook kwam het voor dat ouders elkaar opzochten en
initiatieven ontwikkelden om hun kinderen te onderwijzen. De Nederlandse
overheid zag het in die tijd nog niet als zijn taak zich met het onderwijs van expatkinderen bezig te houden. Pas na de Tweede Wereldoorlog kwam daar
verandering in toen Nederland begon met het uitzenden van medewerkers die onder
het Ministerie van Defensie vielen naar Frankrijk, Duitsland en België. Voor de
kinderen van defensiepersoneel in het buitenland werden zogenaamde
‘defensiescholen’ opgericht. Tegelijkertijd breidde het aantal scholen van Shell
zich uit en was ook Philips begonnen met het oprichten van scholen voor de
kinderen van zijn personeel in het buitenland. Het Instituut Voor Individueel
Onderwijs (IVIO) ging zich bezighouden met het samenstellen van
onderwijspakketten voor Nederlandse kinderen in het buitenland. Door het
groeiende aantal initiatieven kwam er steeds meer druk te staan op de
Nederlandse overheid. In eerste instantie vroeg men vooral om financiële
ondersteuning. Eind jaren zeventig kwam er regelgeving en werd de Stichting NOB
in het leven geroepen voor het beheren en toewijzen van subsidies. Aanvankelijk
bemoeide de stichting zich niet met de inhoud van het onderwijs.
Onderwijsinspectie
Nu, vijfentwintig jaar later, is het takenpakket van de
stichting sterk uitgebreid. Het doel van de stichting is ervoor zorgen dat
kinderen in het buitenland bij terugkeer in Nederland weer gemakkelijk
aansluiting vinden in het Nederlandse onderwijs. Naast het verstrekken van
subsidies is de belangrijkste taak van de stichting tegenwoordig het geven van
bestuurlijk en onderwijskundig advies aan scholen in het buitenland. Daarnaast
biedt de stichting ondersteuning bij het oprichten van scholen en bij de werving
en selectie van leerkrachten, geeft voorlichting aan organisaties en bedrijven
die medewerkers naar buitenland uitzenden en geeft advies aan ouders met
betrekking tot de vorderingen van hun kinderen of tot eventuele problemen die
hun kinderen op school ondervinden. Scholen die bij de stichting zijn
aangesloten moeten aan dezelfde eisen voldoen als scholen in Nederland. Een
onderwijsinspecteur controleert de kwaliteit van het onderwijs door de scholen
te bezoeken en de resultaten van de kinderen te vergelijken met die van kinderen
in Nederland. De Stichting NOB biedt dus vooral een kwaliteitskeurmerk voor
Nederlands onderwijs in het buitenland.
Internationale school
Nederlands onderwijs in het buitenland kan op verschillende
manieren plaatsvinden: volledig Nederlands onderwijs, lessituaties Nederlandse
Taal en Cultuur (NTC) en Nederlands onderwijs op afstand. Volgens Lianne Dekker,
directeur van de Stichting NOB, is er in de loop van de jaren een ontwikkeling
waar te nemen van een voorkeur voor volledig Nederlands onderwijs naar NTC of
Nederlands onderwijs op afstand. Ouders kiezen steeds vaker voor een
internationale school aangevuld met enkele uren Nederlands onderwijs (NTC).
Dekker ziet de oorzaak hiervoor vooral in het veranderende karakter van
uitzendingen. “Vroeger gingen mensen voor een paar jaar naar het buitenland en
keerden vervolgens weer terug naar Nederland. Tegenwoordig verhuizen expats vaak
van het ene buitenland naar het andere. De algemene tendens van
internationalisering zorgt voor toenemende interesse in internationale scholen.
Vooral nu steeds meer internationale scholen het belang van onderwijs in de
moedertaal inzien en dit als keuzevak aanbieden. Dat is ideaal.
Moedertaalonderwijs maakt dan deel uit van het schoolcurriculum, zodat ouders
hun kinderen niet meer op zaterdag naar de Nederlandse school hoeven te sturen.”
Onderwijs op afstand
Voor expats in gebieden waar geen mogelijkheden zijn voor
regulier Nederlands onderwijs, biedt onderwijs op afstand een uitkomst. De
Wereldschool biedt het complete onderwijsprogramma, van kleuterschool tot
eindexamen, op afstand aan. Bij dit soort onderwijs spelen de ouders een
cruciale rol, want de begeleiding van hun kinderen moet in de eerste plaats van
hen komen. Edufax biedt cursussen aan op taalgebied. Daarbij vindt de
begeleiding voornamelijk plaats door leerkrachten in Nederland, die via email en webcam met de kinderen communiceren. Ook Stichting IBID verzorgt cursussen
Nederlandse taal voor Nederlandse kinderen in het buitenland, maar dan speciaal
gericht op middelbare scholieren. Al deze stichtingen gebruiken
onderwijsmethoden die zijn erkend door de Nederlandse overheid.
Taal en cultuur
Taal is niet de enige vereiste om bij terugkeer weer
gemakkelijke aansluiting te vinden op school, benadrukt Dekker. “Binnen iedere
groep heersen ongeschreven regels over hoe de groepsleden zich dienen te
gedragen om erbij te horen. Kinderen die binnen een bepaalde groep opgroeien
voelen de ongeschreven regels meestal feilloos aan. Die regels gaan bijvoorbeeld
over taalgebruik, over de kleding die ‘in’ is, de popsterren die ieder kind moet
kennen en de televisieprogramma’s waarover ze absoluut moeten kunnen meepraten.
Nederlandse kinderen die in het buitenland zijn opgegroeid zijn met heel andere
ongeschreven regels opgegroeid dan kinderen in Nederland. Ze hebben bij
terugkeer dan ook vaak moeite om de ongeschreven regels in hun klas in Nederland
te ontdekken en voelen zich daardoor vaak een buitenbeentje. Volledig Nederlands
onderwijs en NTC besteden daarom ook aandacht aan wat kinderen in Nederland
bezighoudt. Naast het voorkomen van een taalachterstand is het vertrouwd blijven
met de Nederlandse cultuur een belangrijk doel van deze onderwijsvormen.” Er
wordt bijvoorbeeld aandacht besteed aan Nederlandse feestdagen zoals Sinterklaas
en Koninginnedag, aan het koningshuis, de rol van het water in Nederland en
Vincent van Gogh en Rembrandt. Maar er wordt ook ingegaan op Nederlandse
omgangsvormen, een van de moeilijkste onderwerpen voor kinderen die soms niet
langer dan twee weken per jaar in Nederland verblijven. Leerkrachten maken
daarom gebruik van voorbeelden uit het gastland. Het gastland leeft bij de
kinderen, dat is de wereld die ze kennen. De situatie in Nederland wordt daaraan
gespiegeld.
Houvast
Een ander belangrijk aspect van Nederlands onderwijs voor expatkinderen
is dat het ze een houvast biedt. “Het versterkt de identiteit van een kind dat
van de ene op de andere dag in een andere cultuur terechtkomt, naar een andere
gaat en een andere taal moet spreken,” legt Dekker uit. “Contacten met andere
Nederlandse kinderen in dezelfde situatie vergemakkelijken de overgang. Sommige
kinderen verhuizen iedere paar jaar naar een ander land, waar ze zich steeds
weer moeten zien aan te passen. Een sterke identiteit geeft een kind houvast en
zelfvertrouwen. De situatie verandert steeds maar je Nederlandse afkomst en
moedertaal blijft je je leven lang bij.” Om deze reden organiseert de Stichting
NOB ook zomerkampen in Nederland, die kinderen de kans geven Nederland te leren
kennen, samen met andere Nederlandse kinderen.
Mobiliteit
Een van de belangrijkste problemen waarmee Nederlandse
scholen in het buitenland worden geconfronteerd is de mobiliteit van de
kinderen, maar ook van de bestuursleden (meestal ouders) en leerkrachten.
Stichting NOB helpt scholen met dit probleem. Het is namelijk belangrijk een
vaste lijn te volgen in het Nederlandse onderwijs. Kinderen die van het ene naar
het andere land verhuizen moeten de draad in hun nieuwe NTC-groep zonder
problemen weer op kunnen pakken. De leerkrachten spelen een cruciale rol in het
bereiken van dit doel. De stichting helpt daarom vooral bij het aantrekken van
geschikte leerkrachten en organiseert jaarlijks een driedaagse
bijscholingsbijeenkomst. In tien workshops en verdiepende cursussen komen de
nieuwste ontwikkelingen op pedagogisch gebied aan bod en wordt een lijn uitgezet
voor het onderwijs voor het komende jaar.
Ouders
Ouders spelen een belangrijke rol in het Nederlands
onderwijs in het buitenland. “Als de ouders niet gemotiveerd zijn, heeft een
goede Nederlandse taal- en cultuurontwikkeling van een kind geen kans van
slagen. Gelukkig zijn de meeste ouders juist erg enthousiast,” weet Dekker.
Sommige ouders besluiten zelf een school op te richten als die er nog niet is en
er meerdere Nederlandse kinderen op hun locatie zitten. De Stichting NOB
begeleidt deze ouders en geeft hen praktisch, pedagogisch en bestuurlijk advies.
Als de school aan bepaalde voorwaarden voldoet verstrekt de stichting bovendien
een subsidie. De belangrijkste voorwaarde is dat er minstens vijf kinderen zijn.
Als er minder kinderen zijn, is raadt de stichting afstandsonderwijs aan.
Daarnaast moeten de kinderen ongeveer dezelfde leeftijd hebben. Kinderen van de
basisschool en de middelbare school in een groep werkt volgens de stichting
niet, omdat het dan voor een leerkracht onmogelijk is om in de behoefte van alle
kinderen te voorzien. Alle scholen komen op initiatief van de ouders tot stand.
De Stichting NOB richt zelf geen scholen op en houdt zich ook niet bezig met
actief lobbyen voor het oprichten van Nederlandse scholen in het buitenland. Op
de website van de Stichting NOB kunnen ouders die geďnteresseerd zijn in het
oprichten van een school de uitgave Schoolvoorbeeld downloaden. Daarin staan
alle stappen beschreven, evenals de rol die de stichting kan spelen.
Tips
Voor ouders die het belangrijk vinden dat hun kinderen
goede kennis van de Nederlandse taal en cultuur ontwikkelen heeft Dekker nog een
aantal tips. “Veel ouders schrikken van de slechte spelling van hun kinderen als
ze bijvoorbeeld een brief naar oma schrijven. Maar uit onderzoek blijkt dat
spelling heel gemakkelijk is bij te spijkeren. Veel belangrijker is de
ontwikkeling van een uitgebreide woordenschat. Spreek daarom thuis zoveel
mogelijk Nederlands, lees uit Nederlandse boeken voor wanneer het maar kan, haal
Nederlandstalige cd’s en dvd’s in huis, ga op zoek naar andere Nederlandse
kinderen in de buurt om mee te spelen en neem een abonnement op een Nederlands
kindertijdschrift zoals Bobo of Okki.”
Onderwijsmethoden Nederlands onderwijs in het buitenland:
-
Volledig Nederlands onderwijs: er zijn wereldwijd zo’n 30 scholen die een
volledig Nederlands onderwijsprogramma aanbieden. Dit zijn voornamelijk
basisscholen.
-
Lessituaties Nederlandse Taal en Cultuur (NTC): op ongeveer 200 locaties
vinden lessituaties NTC plaats. Kinderen gaan dan naar een internationale of
locale school en volgen daarnaast drie uur per week onderwijs is de Nederlandse
taal en cultuur. Vaak fungeren de NTC-lessituaties als zelfstandige scholen,
maar ook steeds meer internationale scholen nemen NTC in het reguliere
schoolcurriculum op.
-
Nederlands onderwijs op afstand: bij onderwijs op aftsand houden kinderen
zich zelfstandig enkele uren oer week bezig met Nederlandse vakken. IVIO-Wereldschool, Edufax en Stichting IDIB zijn de belangrijkste aanbieders.
Tips voor ouders:
- Spreek thuis zoveel mogelijk Nederlands. Vooral als niet
beide ouders het Nederlands als moedertaal hebben is dit niet vanzelfsprekend,
maar des te belangrijker. Spreek dan af om iedere dag op een vast moment
Nederlands te spreken, bijvoorbeeld tijdens het eten of een voorleesuurtje.
- Lees veel voor uit Nederlandse boeken en tijdschriften
en praat de kinderen over de illustraties. Uit onderzoek is gebleken dat
voorlezen zeer bevorderend is voor het leren van een taal, niet alleen voor
jonge kinderen, maar ook voor oudere kinderen.
- Kijk regelmatig met uw kinderen naar Nederlandse
televisieprogramma’s of Nederlandse films en luister naar Nederlandstalige
liedjes, verhaaltjes of sprookjes. Vaak lenen ambassades en scholen materiaal
uit.
- Zorg ervoor dat uw kind zoveel mogelijk met andere
Nederlandstalige kinderen speelt.
- Neem een abonnement op een Nederlandstalig
kindertijdschrift zoals Bobo, Okki of Taptoe.
Fleur de Ron, oktober 2004
Gepubliceerd in ExpatPlus, 4, 2004
Meer informatie
over wonen en werken in Italië vind je ook op
Italie da vivere
|
