Meester vioolbouwer in de stad van Stradivarius  

Uit de radio klinkt klassieke muziek. Op de planken van een grote houten kast liggen violen in verschillende fasen van hun creatieproces. Andere hangen aan een lijn die voor twee planken met honderden potjes hars en lak is gespannen. Voor het open raam met uitzicht op de tuin zit meester vioolbouwer Mathijs Heyligers gebogen over een viool die een spoedrestauratie ondergaat. Heyligers is al ruim dertig jaar vioolbouwer in Cremona, de stad van Stradivarius en wereldhoofdstad op het gebied van de vioolbouw.

Als 17-jarige jongen verhuisde Heyligers van zijn ouderlijk huis in Amstelveen naar een studentenkamer in het Noord-Italiaanse Cremona. Hij wilde vioolbouwer worden en in Cremona zat daarvoor een van de meest gerenommeerde instituten ter wereld. “Ik ben heel vroeg begonnen met vioolspelen. Ik kwam daardoor als klein kind al bij vioolbouwers over de vloer. Hun werk fascineerde me en toen ik ouder werd leek het de ideale combinatie van mijn hobby’s muziek, tekenen, houtbewerken en beeldhouwen. De vioolbouw is een vak dat me helemaal pakt. Na dertig jaar is er eigenlijk nog steeds niets dat ik met tegenzin doe. Ik vind het heerlijk om rustig in mijn atelier aan mijn instrumenten te werken.”

Topinstrumenten

De instrumenten die Heyligers maakt gaan de hele wereld over. Via vertegenwoordigers op alle continenten verkoopt hij zijn instrumenten aan muziekwinkels en van heinde en verre komen bekende en minder bekende beroepsviolisten naar Heyligers’ atelier in Cremona om een instrument te laten maken of restaureren. Itzhak Perlman is daarvan de bekendste. Maar ook de Nederlandse Janine Jansen en Ruggiero Ricci en Shlomo Mintz behoren tot zijn klantenkring. Alle ‘meesterinstrumenten’, de topviolen uit het atelier van Heyligers, zijn volledig door hem zelf gemaakt. Andere violen, de ‘atelierinstrumenten’, worden deels, onder het toeziend oog van de meester, door zijn assistenten gemaakt, zelf overigens ook stuk voor stuk afgestudeerde en volleerde vioolbouwers. De laatste verfijningen, het zetten van de zangbalk, het sluiten van het lichaam en het lakken van het instrument doet Heyligers altijd zelf. Heyligers maakt zelf ongeveer 8 tot 10 nieuwe instrumenten per jaar, zijn assistenten eenzelfde aantal. Daarnaast restaureert hij antieke instrumenten. Niet alleen violen en altviolen, maar ook cello’s, waarvan hij een prachtexemplaar uit het begin van de zeventiende eeuw in zijn atelier heeft liggen.

Stradivarius

Heyligers’ atelier is gevestigd in het centrum van Cremona op een paar honderd meter afstand van het huis waar Stradivarius ooit zijn atelier had. Hij heeft verschillende instrumenten van de grootmeester in handen gehad voor restauratie, maar gelooft niet in het ‘geheim van Stradivarius’, waarover steeds weer nieuwe theorieën de ronde doen. “Stradivarius is 94 geworden en hij is tot zijn dood bezig geweest met de vioolbouw. Hij heeft zich dus zo’n 80 jaar kunnen bekwamen in het vak. Hij heeft meer dan duizend instrumenten gemaakt, waarvan er nu nog zo’n 550 bestaan. Daarnaast was Stradivarius een soort ondernemer. Hij had een groot atelier met veel assistenten. In de ‘gouden periode’ van zijn leven (ca. 1700-1715) werkte bijna iedere vioolbouwer in Cremona voor hem. En hij maakte niet alleen violen, maar ook strijkstokken, gitaren, harpen en alle benodigde accessoires tot de slotjes van zijn vioolkisten toe.” Stradivarius is de bekendste, maar niet de enige grootmeester in het vak. Dat hij niet te evenaren is, zoals vaak wordt verkondigd, vindt Heyligers dan ook licht overdreven. “Andere Cremonese vioolbouwers zoals de Amati’s en de Guarneri’s waren van hetzelfde kaliber en Jacob Stainer werd in zijn tijd zelfs hoger gekwalificeerd.”

Europeaan

Heyligers is getrouwd met een Italiaanse - die de enige Bed & Breakfast in de stad runt - en heeft twee kinderen die allebei zowel de Nederlandse als de Italiaanse nationaliteit bezitten. “Ik had voor mijn kinderen op een Europees paspoort gehoopt, maar helaas is het zover nog niet,” vertelt hij. Zelf is Heyligers Nederlander gebleven. “Ik heb vanaf het begin de behoefte gevoeld me aan te passen aan het land waar ik te gast was. Ik heb nooit de Hollander willen uithangen. Maar ik heb me ook nooit anders willen voordoen dan ik ben. Sommige buitenlandse vioolbouwers die zich in Cremona vestigen veranderen hun naam in een Italiaanse, meestal voor marketingdoeleinden. Ik heb daar nooit voor gevoeld, ook al hebben Italianen moeite met het uitspreken van mijn naam. Meer dan Nederlander of Italiaan voel ik me eigenlijk vooral Europeaan.” 

Inspiratie

Heyligers heeft geen plannen om definitief terug te gaan naar Nederland. De rijke culturele geschiedenis van Italië en van de stad waar hij al ruim drie decennia woont inspireren hem. “Cremona heeft zestig duizend inwoners en honderdvijftig beroepsvioolbouwers”, vertelt Heyligers. “Dat is meer dan welke stad ook. Zelfs New York heeft er niet zoveel. Daarnaast telt de vioolbouwschool zo’n honderd leerlingen en zijn er rond de honderd amateurs. Cremona is absoluut de wereldhoofdstad op het gebied van de vioolbouw. Het niveau ligt nergens zo hoog als hier.” Maar ook de stad zelf inspireert hem. “Als ik naar huis fiets rijd ik vaak expres een stukje om door de middeleeuwse straten en langs de schitterende twaalfde eeuwse kathedraal, waar niet alleen Stradivarius regelmatig kwam, maar waar ook Monteverdi in de leer was bij de kapelmeester. Cremona is een stad boordevol muziekcultuur en dat ik daar mijn inspiratie uit mag putten vind ik een groot voorrecht.”

www.heyligerscremona.com (Heyligers’ website)

www.cremonaliuteria.com (Vioolbouwconsortium Cremona)

www.scuoladiliuteria.com (Internationale vioolbouwschool Cremona, Istituto Professionale Internazionale per l’Artiginato Liutario e del Legno ‘A. Stradivari’, I.P.I.A.L.L.)

Fleur de Ron, juli 2006

Gepubliceerd door WereldExpat.nl, 9 augustus 2006 (ga naar publicatie)

Meer informatie over wonen en werken in Italië vind je ook op Italie da vivere