Wonen in Italie: de taal is cruciaal

Italianen staan bekend om hun temperamentvolle en levendige communicatie. Maar niet alles is wat het lijkt, zeker niet in Italië. In werkelijkheid laten Italianen zelden het achterste van hun tong zien en hun taalgebruik is vaak formeel.

“Vorig jaar deden onze dochtertjes mee aan een kerstvoorstelling op school. Toen de voorstelling moest beginnen waren de ouders niet stil te krijgen. Na een tijdje begon de juf toch gewoon met het aankondigen van de kinderen. En terwijl de kinderen op het podium hun liedje zongen en hun stukje opvoerden, praatten de ouders gezellig verder. We hebben nog geprobeerd de kinderen te filmen, maar het enige dat je hoort is het geroezemoes van de ouders.” Bernard (35) en Anneliese (43) Janssen vertellen nog steeds met geamuseerde verbazing over de Italiaanse voorstelling. Sinds november 2004 wonen ze met hun twee dochtertjes in Legoli, een dorp in Toscane, waar ze een agriturismo* zijn begonnen.

Chaos

De chaotische situatie op school is volgens Anneliese en Bernard typerend voor de manier waarop Italianen met elkaar communiceren. “Italianen vallen elkaar voortdurend in de reden”, zegt Bernard. “Om toch hun verhaal doen, proberen ze boven de ander uit te praten en raken ze elkaar aan om de aandacht op zich te vestigen.” In het oog van een buitenstaander ontaardt een Italiaans gesprek al snel in een chaos. En hoe meer Italianen aan het gesprek deelnemen, des te groter is die chaos. Ze praten door elkaar en lijken nauwelijks naar elkaar te luisteren. Als iemand aan het woord is en wordt onderbroken, zet hij zijn betoog tegen zijn buurman voort waardoor er al snel meerdere gesprekken tegelijk ontstaan. In het buitenland is daardoor het idee ontstaan dat Italianen graag en veel discussiëren.

Harmonie

Dat idee klopt maar deels. “Als ze je niet heel goed kennen, laten Italianen zelden het achterste van hun tong zien. Ze verbloemen hun mening meestal”, vertelt Margot de Kruif (33). Zij woont sinds begin 2001 in Milaan en beheert een website die gespecialiseerd is in Italiaanse agriturismi. “En dat is denk ik wel het belangrijkste verschil tussen Nederlanders en Italianen”, zegt Margot, “want Nederlanders zijn juist heel direct en nemen geen blad voor de mond.” Het is waarschijnlijk ook meteen de grootste valkuil voor Nederlanders in Italië. Met een ongezouten mening dagen Nederlanders anderen voortdurend uit. Maar Italianen kunnen dit als een persoonlijke aanval ervaren. Discussiëren met gasten geldt in Italië zelfs als onbeleefd. Gasten moeten in een harmonieuze sfeer worden onthaald. Gevoelige onderwerpen worden daarom vermeden. Als er toch discussie ontstaat, is er vaak al snel iemand die daaraan met een grap een einde probeert te maken. In plaats van het veroorzaken van spanning is het in Italië de gewoonte dat gasten veelvuldig complimenten maken, vooral over het eten. Op deze manier tonen ze hun waardering voor de geboden gastvrijheid.

Formeel taalgebruik

Een opvallend kenmerk van de manier waarop Italianen met elkaar communiceren is het vaak formele taalgebruik. Ze spreken elkaar aan met u en met juffrouw, mevrouw of meneer. Het is een teken van respect. Zelfs buren die elkaar al jaren kennen, wijken vaak niet van deze gewoonte af. Maar dit formalisme blijft beperkt tot de woordkeuze. Het betekent niet dat ze elkaar uit beleefdheid minder in de reden vallen. Daarnaast gebruiken Italianen taal om hun sociale positie te benadrukken. Door een goed en gevarieerd gebruik van de uitgebreide Italiaanse grammatica en lange, ingewikkelde zinnen. Liefst met een paar Engelse termen erin. Zelfs kranten gebruiken elke dag weer nieuwe Engelse termen, waarvan maar weinig lezers de betekenis kennen. Door middel van taal kun je je in Italië laten gelden. Voor buitenlanders die in Italië wonen is het ‘Italiaans voor op reis’ dan ook al snel niet meer genoeg. Een buitenlander die de Italiaanse taal op een juiste manier weet te gebruiken, dwingt respect af en wordt serieuzer genomen dan iemand die de taal maar nauwelijks beheerst. Vooral om dingen gedaan te krijgen in de slecht werkende bureaucratie, waarin je afhankelijk lijkt van de goede wil van de ambtenaar, levert dit duidelijk voordeel op.

Italiaanse taal

Maar ook voor het leggen van sociale contacten is kennis van het Italiaans onontbeerlijk. Weinig Italianen spreken Engels. Zelfs in een metropool als Milaan. En als ze het wel spreken, lijden ze vaak aan faalangst en praten liever niet met je dan dat ze een modderfiguur slaan. “Ik sprak geen woord Italiaans toen ik in Milaan aankwam”, vertelt Margot. “Maar het was me al snel duidelijk dat ik hier met mijn Engels niet veel kon. Toen ik aan een cursus Italiaans begon ging er een wereld voor me open. Ook als je maar een paar woorden Italiaans spreekt, is het ijs gebroken en het contact zo gelegd.”  

* een toeristische onderneming gecombineerd met landbouwactiviteiten. Anneliese en Bernard Janssen verhuren appartementen in hun Toscaanse boerenhoeve en houden zich tegelijkertijd bezig met het produceren van onder meer wijn en olijfolie.

Fleur de Ron, mei 2006

Gepubliceerd door WereldExpat, 26 juni 2006 (ga naar publicatie)

Meer informatie over wonen en werken in Italië vind je ook op Italie da vivere