Emigreren voor de liefde

Een geliefde achterna naar zijn of haar land. Volgens onderzoek van het CBS is het onder Nederlanders naast werk de belangrijkste reden voor emigratie. Vaak is het een sprong in het duister. Onverwachte cultuurverschillen kunnen je relatie onder druk zetten maar ook juist verrijken.

“Mijn man en kinderen spreken geen Nederlands. Thuis spreken we Frans. Als ze wel eens een opmerking maken over fouten in mijn taalgebruik, wat vooral gebeurt als ik kwaad ben, dan ga ik over in het Nederlands. Ze kijken me dan verbaasd aan en begrijpen niets van wat ik zeg. Ja, zeg ik dan, als ik hier de enige ben die zijn eigen taal niet kan spreken, dan mag ik misschien op enig begrip rekenen,” vertelt Ruby Fendri - van Rixel (48) vrolijk over haar Nederlands-Tunesische gezin. Ze is getrouwd met Hachemi en heeft twee kinderen, Shanna (22) en Younes (18). Ruby woont al tweeëntwintig jaar in Sfax, de tweede stad van Tunesië, het land van haar man. 

Tunesie

Ruby lijkt goed geďntegreerd in Sfax. In de straat waar ze woont kent iedereen haar. Ze zwaaien naar haar en vragen hoe het met haar gaat. Ruby zou er niet meer weg willen. “Maar dat zeg ik na 21 jaar,” verduidelijkt ze. “In het begin is het een avontuur. Je geniet van het ontdekken van een andere cultuur. Als het nieuwe er af is en alles normaal wordt kom je in een identiteitscrisis. De cultuur, tradities en familie waarop je de pijlers van jouw persoon hebt gebouwd vervagen. Er komen nieuwe gewoontes en andere mensen voor in de plaats. Je hoort er dan in Nederland niet meer bij maar in je nieuwe land ook nog niet. Hoe blijf je jezelf en pas je je toch aan in je nieuwe land? Dat is heel moeilijk en vergt veel werk. Ik heb er lang mee geworsteld, maar ben er uiteindelijk goed uitgekomen.”

Cultuurverschillen

De cultuurverschillen tussen Ruby en haar man hebben altijd een belangrijke rol gespeeld in hun relatie. Vooral die ten aanzien van de positie van de vrouw lopen als een rode draad door haar verhaal. “Mijn man heeft altijd moeite gehad met mijn onafhankelijkheid. Hij ervaart het als een aantasting van zijn rol als hoofd van het gezin. Dat kan om kleine dingen gaan. Als ik hem bijvoorbeeld vraag iets te repareren in huis en hij doet dat maar niet, dan probeer ik het zelf. Meestal lukt dat ook. Hij voelt zich dan enorm aangetast in zijn mannelijkheid, terwijl ik eigenlijk een beetje teleurgesteld ben dat hij niet gewoon blij is dat ik het probleem zelf heb opgelost. Helaas is het er in de loop van de jaren niet gemakkelijker op geworden. Mijn man is steeds ouderwetser geworden. Hij wil niet meer dat ik ‘s avonds de deur uitga en heeft steeds meer de behoefte om te domineren. Dat valt bij mij niet zo goed.”

Rechten

Ruby vindt waarschuwingen aan westerse vrouwen om niet te impulsief met een Arabische man in het huwelijksbootje te stappen niet overdreven. Sinds 1995 hebben vrouwen volgens de Tunesische wet gelijke rechten als mannen. Maar het Tunesische recht is op veel punten heel anders dan het westerse. Gemeenschap van goederen bestaat niet, een buitenlander kan vaak geen onroerend goed bezitten en een vrouw kan hooguit maar 1/8 van haar man erven als hij overlijdt. Vrouwen die met een Tunesiër trouwen zijn daarvan niet altijd op de hoogte. “En ondanks de gelijke rechten wordt er in de dagelijkse praktijk van de Tunesische samenleving nog steeds veel niet geaccepteerd van vrouwen,” voegt Ruby toe. Ze kent in Tunesië maar weinig mensen met een gelukkig gemengde huwelijk. “Het is gewoon een feit dat een huwelijk tussen een westerse vrouw en een Arabische man vaak heel veel problemen geeft. De invloed van de maatschappij, de familie en de tradities maken dat een man zich in Tunesië wel moet conformeren aan de regels. Ook al lijkt hij in eerste instantie misschien heel modern. De invloed van de omgeving is hier heel sterk.”

Politiek

De politieke spanningen tussen de westerse en de Arabische wereld van de afgelopen jaren hebben het er volgens Ruby ook niet gemakkelijker op gemaakt. “In de tijd dat ik met mijn man trouwde gaf het een Tunesiër status als hij met een buitenlandse vrouw trouwde. Dat gaf aan dat hij een wereldse man was, waarschijnlijk rijk en goed opgeleid. Maar dat is veranderd. Ik heb soms het gevoel dat mijn man een beetje spijt heeft van zijn huwelijk met een Europeaanse. De kloof tussen Tunesiërs en westerlingen is toegenomen. Iedereen heeft hier een uitgesproken mening over zaken als het Midden-Oosten. Mijn man ook. Ik zet daar regelmatig vraagtekens bij omdat ik niet zeker weet of we wel zo goed ingelicht worden als we denken. Dat wordt me niet in dank afgenomen. Thuis vermijden we het daarom maar om deze zaken te bespreken.”

Verrijking

Ondanks de problemen die het tussen haar en haar man oplevert, ervaart Ruby de cultuurverschillen vooral als een verrijking. “Ik heb mijn kinderen altijd opgevoed met het idee dat wij ontzettend rijk zijn met twee culturen, twee landen.” Ook Joke Davies (30) ziet de cultuurverschillen tussen haar en haar Maori man Bornch als een verrijking. Zij geeft er een heel eigen uitleg aan. “We hebben het beste uit zijn en mijn cultuur samengevoegd. Eigenlijk kun je daardoor in onze relatie niet meer spreken van mijn Nederlandse en zijn Maori cultuur. We hebben er een Bornch/Joke cultuur van gemaakt met onze eigen taal, een mix van het Nederlands, Engels en Maori.”

Nieuw-Zeeland

Cultuurverschillen spelen nauwelijks een rol in haar relatie, vindt Joke. “De verschillen zijn gewoon niet zo groot. En voor de verschillen die er zijn hebben we altijd een oplossing kunnen vinden. Bornch en ik zijn allebei nuchtere types.” Daarnaast is het volgens Joke absoluut een voordeel dat haar man ook een tijd in Nederland heeft gewoond, voordat ze een jaar geleden naar Wellington, Nieuw-Zeeland, verhuisden. “Ik heb Bornch zes jaar geleden leren kennen toen ik na mijn studie door Australië reisde. Toen ik weer naar huis moest is hij me achterna gereisd en is uiteindelijk bij mij in Nederland gebleven. Hij staat daardoor meer open voor andere culturen. Maar hij weet ook hoe het er in Nederland aan toe gaat en kan bepaalde eigenschappen van mij dus beter begrijpen.” 

Maori

En nu is het de beurt aan Joke om de Maori cultuur van haar man beter te leren kennen. “De Maori zijn de oorspronkelijke bewoners van Nieuw-Zeeland. In het dagelijks leven merk je weinig van de verschillen tussen de Maori en de van oorsprong Europese Nieuw-Zeelanders. Ze leven door elkaar heen. Maar Maori voelen zich in de eerste plaats Maori en geen Nieuw-Zeelander. Ze hebben hun eigen tradities en cultuur en zijn daar heel trots op.”  

Sommige verschillen tussen Nieuw-Zeelanders en Nederlanders waren Joke al opgevallen toen zij met Bornch in Nederland samenwoonde, zoals de omgang met geld. “Ik kom uit een spaarcultuur en vind dat ik eerst moet sparen voordat ik iets koop. De mensen in Nieuw-Zeeland zijn daar heel gemakkelijk in en schaffen dingen aan op afkoop. Mijn man heeft nooit geleerd te sparen. We hebben dit opgelost doordat ik nu de boekhouding doe en onze financiële doelen stel. Hij ziet dat dat werkt en is er blij mee.” Maar dat Nieuw-Zeelanders niet alleen spontaner geld uitgeven was Joke ook al opgevallen. “Alles gaat hier veel spontaner dan in Nederland. Ik vind dat vaak moeilijk, want ik wil graag altijd weten waar ik aan toe ben.”

Kinderen

Door andere verschillen werd Joke toch verrast toen ze eenmaal in Nieuw-Zeeland woonde. “Ik was al vaak met Bornch in Nieuw-Zeeland geweest, maar dat waren toch meer vakantie-ervaringen. Het was me toen bijvoorbeeld nooit zo opgevallen hoe beleefd en conservatief Nieuw-Zeelanders zijn.” Ook woont de familie van haar man nu ineens heel dichtbij. “Voor Maori komt familie op de eerste plaats. Dat heeft voor- en nadelen. Aan de ene kant staat iedereen altijd voor elkaar klaar. Aan de andere kant betekent het ook dat iemand van de familie hier onaangekondigd op de stoep kan staan en komt logeren. Dat kan echt een invasie zijn waarbij je hele huishouding wordt overgenomen. Dat is wel eens moeilijk en ze weten inmiddels ook wel dat ik graag heb dat ze van tevoren even bellen.” Joke is acht maanden zwanger van haar eerste kind. In de Maori cultuur worden kinderen door de hele familie opgevoed, vertelt ze. “Echt iedereen bemoeit zich ermee. En Bornch heeft 15 broers en zussen,” voegt ze er lachend aan toe. “Ik weet eigenlijk niet hoe ik daarop zal reageren. Afgezien van de onverwachtse logeerpartijen en familiebijeenkomsten leven wij tot nu toe best wel ons eigen leven.”

Normen en waarden

Echt bezorgd komt Joke niet over. Ze gaat heel nuchter met de cultuurverschillen om. “Als je in een ander land woont, moet je accepteren dat dingen anders gaan. Dat is niet altijd gemakkelijk, maar je kunt er zo weinig aan doen. Ik laat het meestal maar over me heen komen. Tegelijkertijd probeer ik wel altijd zo dicht mogelijk bij mijn eigen normen en waarden te blijven en dat lukt best in Nieuw-Zeeland. Ik kan hier redelijk mezelf zijn.”

Italie

Dat familie in sommige culturen zo’n grote rol speelt dat het een echt probleem kan worden, ervoer Angenieta Blom (42). In 1995 leerde ze haar Italiaanse man Giacomo kennen. “Ik kwam al een paar jaar in Siena om deel te nemen aan de activiteiten van de Palio, de wereldberoemde paardenraces in het middeleeuwse centrum van de stad. Giacomo was een paar jaar eerder voor zijn werk van Sicilië naar Siena verhuisd. Ik heb hem daar via vrienden ontmoet. Ik was vaak in Italië op vakantie geweest maar wilde wel eens kijken hoe het ‘echte’ leven er nou was. Een half jaar nadat ik Giacomo had ontmoet, kreeg ik via mijn werk de kans een project in Milaan te gaan doen. Uiteindelijk ben ik niet meer naar Nederland terug gegaan. In 2000 zijn we getrouwd en vier jaar geleden werd ons dochtertje Annamaria geboren.”

Traditioneel gezin

Angenieta wist dat haar man uit een traditioneel Siciliaans gezin kwam waarin de familiebanden een belangrijke rol speelden. Voor wie het niet gewend is op een vaak verstikkende manier. Terwijl haar schoonouders officieel zo’n duizend kilometer bij haar en haar man vandaan woonden, heeft ze jarenlang bijna permanent met hen in één huis gewoond. “Ze kwamen vaak langs en bleven dan soms maanden,” vertelt ze. Het werd al heel vroeg duidelijk dat de ouders van haar man problemen hadden met de nieuwe vriendin van hun zoon. “Mijn schoonouders hebben dertig jaar geleden in Duitsland gewoond omdat mijn schoonvader daar werkte. Ze zijn daar weggegaan omdat ze hun kinderen niet in zo’n vrij land wilden opvoeden. Ze waren dan ook niet bepaald enthousiast over het idee van een Nederlandse schoondochter. Eigenlijk wilden ze me niet eens leren kennen.”

Schoonouders

Haar schoonouders trokken bij toen Angenieta na een paar jaar een baan vond in Florence en ook in Siena ging wonen. “Ze zagen toen wel in dat de relatie met Giacomo voor mij serieus was en dat ik niet van plan was hun zoon mee te nemen naar Nederland.” Na haar huwelijk ging Angenieta bij haar man wonen. Zijn broer woonde daar ook al en haar schoonouders grote delen van het jaar. “Ik had vaak woordenwisselingen met mijn schoonouders. Ik kon weinig goed doen in hun ogen. Mijn schoonmoeder accepteerde wel dat ik werkte, maar vond dat ik eigenlijk ook honderd procent actief moest zijn in het huishouden. Maar ik ging ’s ochtends vroeg weg om ’s avonds pas tegen etenstijd weer terug te komen. En ook mijn dag heeft maar 24 uur. Voor schoonmaken bleef alleen het weekeinde over.”

Wantrouwen

De problemen zijn volgens Angenieta niet alleen wijten aan de traditioneel Siciliaanse cultuur waarin haar schoonouders zijn opgegroeid. “Mijn schoonouders zijn bijna analfabeet. Ik heb dat nooit tegen hen gebruikt, maar andersom leek het of zij het mij kwalijk namen dat ik wel had gestudeerd. Ik moest me soms bijna verdedigen als ik bepaalde dingen wist of kon. Ik heb dit gedrag nooit begrepen. Daarnaast zijn ze ook nog eens verschrikkelijk negatief en wantrouwend. Als iets op twee manieren opgevat kan worden, kiezen zij altijd voor de negatieve betekenis. En ze denken dat iedereen er op uit is om hen dwars te zitten.”

Druppel

Angenieta’s man bemoeide zich aanvankelijk niet met de steeds hoger oplopende ruzies. “Zijn ouders gingen vooral de strijd met mij aan als hun zonen er niet waren. Het heeft een behoorlijke tijd geduurd voordat mijn man erachter kwam wat er werkelijk aan de hand was. Hij probeerde er meestal buiten te blijven, maar als het er echt op aan kwam gaf hij mij wel gelijk. Zeker toen ons dochtertje was geboren en ze ten overstaan van haar akelige opmerkingen tegen mij maakten. De druppel kwam toen ze begonnen te zeggen dat ze hoopten dat ik geen andere kinderen meer zou krijgen, want in hun ogen kon ik al niet voor mijn dochtertje zorgen. Terwijl mijn man en ik juist ontzettend graag nog een kindje zouden willen. Sinds begin 2006 hebben we eindelijk een eigen flatje, alleen voor ons drieën.”

Ruimte

 “Veel van de problemen met mijn schoonfamilie zouden zijn voorkomen als we niet zo op elkaars lip hadden gezeten en meteen op onszelf hadden kunnen wonen,” stelt Angenieta als ze terugkijkt op de afgelopen jaren. Ze raadt anderen dan ook aan ervoor te zorgen dat ze de ruimte hebben als ze naar het land van hun partner verhuizen. “Dan kun je rustiger tot een evenwicht tussen beide culturen komen. Een persoonlijk evenwicht, waar anderen, zoals schoonouders, eigenlijk niets mee te maken hebben.”

Tips

Ook Ruby en Joke willen best wat tips uit eigen ervaring geven. “Op een gegeven moment moet je accepteren dat je altijd een buitenlander zult blijven”, vindt Ruby. “Ook al spreek je de taal en heb je de gewoontes overgenomen. Besef dat je anders bent, omdat je ergens anders bent opgegroeid. Probeer open te staan voor de andere cultuur en die te respecteren. Blijf jezelf, maar verleg je grenzen.” Joke raadt aan niet zozeer naar de verschillen te kijken maar juist naar de overeenkomsten. “En creëer daarmee een eigen cultuur tussen jou en je partner. Verder komt het vooral neer op begrip en respect voor de andere persoon en zijn cultuur.”

Ruby Fendri - van Rixel schreef een boek over haar leven in Tunesië.

Dagboek uit Tunesië is een verzameling verhalen waarin zij met een Nederlandse blik haar dagelijkse belevenissen beschrijft. Zij gaat daarbij in op kenmerkende aspecten van de Tunesische cultuur en stipt regelmatig elementen aan van de problematiek die gepaard gaat met leven in een buitenland.

Dagboek uit Tunesië, Ruby Fendri - van Rixel, 2006, uitgeverij Free Musketeers, paperback, 204 pagina’s, € 17,95, ISBN: 90-8539-089-3.

Het boek is alleen via de website van uitgeverij Free Musketeers, www.freemusketeers.nl.

Fleur de Ron,

5 oktober 2006

Gepubliceerd in Ajuus Magazine, nummer 6, 2007

Meer informatie over wonen en werken in Italië vind je ook op Italie da vivere